Chunnri of Badin -feature Wasique Memon

                                                بدین کی چنری

             دور قدیم سے دور جدید تک یہ سندھ کی قدیم ثقافت ہے

                                       واثق احمد میمن   رول نمبر 70  ایم اے پریویس

سندھ میں خواتین کے پہناوے چنری کے بغیر مکمل نہیں سمجھے جاتے ۔ اگر چہ ملک میں چنری سندھ کے چند ایک اضلاع میں تیار کی جاتی ہے مگر بدین کو چنری کا مرکز مانا جاتا ہے ۔ جنوبی ایشیا میں انڈیا چنری کی تیاری میں بڑا مقام رکھتا ہے۔ چنری کو پڑوسی ملک کی تہذٰیب و ثقافت کا بھی ایک حصہ سمجھا جاتا ہے اسی طرح سندھ میں بھی چنری کی تاریخ کا آغاز کچھ بجھ ، کاٹھیاواڑ راجستھان اور سندھ کے موجودہ تھر  کے مختلف علاقوں سے ہوتا ہے ۔ اور قیام پاکستان کے بعد سندھ کے تھر کے  ان علاقوں سے کاریگروں نے سندھ کے مختلف علاقوں میں بھی  چنری کی تیاری کا کاروبارجاری رکھا جس نے بڑی مقبولیت حاصل کی ۔ 

بدین میں چنری کی تیاری میں کاریگروں نے بدلتے وقت کے تمام تقاضوں کو بھی مد نظر رکھا ہے یہی وجہ ہے کہ نہ صرف چنری کے ڈیزائنوں اور رنگوں میں انفرادیت نے اسے شہری و دیہی علاقوں کے جدید فیشن میں یکسا ں مقبول کیا 

ہے ۔بلکہ بدین کی چنری دنیا بھر میں اس علاقے کی خصوصی پہچان بن گئی ہے ۔

چنری دراصل خواتین کا لباس ہے سندھ میں اکثر خواتین اسے شلوار قمیض کے طور پر استعام کرتی ہیں مگر قمیض کے ساتھ اسے گھاگرے یا شرارے کے طور پر بھی عام استعام کیا جاتا ہے یوں تو یہ لباس تمام قومیتوں کی خواتین میں مقبول ہے مگر اندرون سندھ اور باالخصوص تھر پارکر کی اقلیاتی خواتین چنری سے دیوانگی کی حد تک محبت کرتی ہیں اور اسے زیب تن کرتے دکھائی دیتی ہیں چنری کی تیاری میں سب سے پہلے سفید 

لٹھے یا ململ کے کپڑے کا عام طور پر استعام کیا جاتا ہے سفید کپڑے کو پہلے پیلے رنگ میں مکمل طور پر رنگا جا تا ہے

کاریگروں کے مطابق چنری میں جو رنگ استعمال کئے جاتے ہیں وہ عام نہیں بلکہ مقصوص قسم کے کیمیکل ہوتے ہیں جو مختلف ممالک سے درآمد کئے جاتے ہیں ان کیمیکل زدا رنگوں کو گرم اور ٹھنڈے پانی میں ملایا جاتا ہے تاہم چنری کے تیاری کے دوران زیادہ تر گرم پانی کا استعمال کیا جاتا ہے سفید کپڑے کو پیلا کرنے کے بعد اس کو مخصوص کیمیکل زدہ رنگوں سے گل کاری کی جاتی ہے اور ڈیزائین کے مطابق لکڑی سے بنے ہوئے ٹھپوں کے ذریعے نقش و نگار چھاپنے کے بعد کپڑے کو جگا جگا سے کچے دھاگے سے گرہیں لگائی جاتی ہے جس کے بعد کپڑا سکڑ جاتا ہے اور اس کپڑے مخصوص طریقے سے لپیٹا جاتا ہے  اور پھر اس لپٹے جانے والے کپڑے کے آدھے حصے پر پلاسٹک باندھ دیا جاتا ہے اور آدھے کھلے ہوئے حصے کو مختلف رنگوں سے گزارا جاتا ہے اور اس کو خشک ہونے کے لیے لٹکا دیا جاتا ہے خشک ہونے بعد کچے دھاگے سے بندھی گرہیں کھولنے سے مختلف رنگ بھی بکھر تے جاتے ہیں اور اسی صورت میں اسے فروخت کرنے کے لئے مارکیٹ میں بھجوا دیا جاتا ہے ابتدائی طور پر چنری کے ایک سوٹ کا کپڑا ایک رومال کے برابر دکھائی دیتا ہے اس کی گرہیں کھول نے پر یہ کپڑا حیرت انگیز پر کھلتا چلا جاتا ہے ہہی وجہ ہے کہ اس کپڑے کو چنری کہا جاتا ہے کاریگروں کا کہنا ہے کہ وقت کی جدت اور فیشن کی جدید تقاضوں کے مطابق چنری کو ہر دل کش رنگوں کے امتزاج میں تیار کیا جاتا ہے جبکہ ماضی میں چنری صرف سفید سوتی کپڑے پر تیار کی جاتی تھی مگر اب چار جٹ اور شفون اور لون کے کپڑے پر بھی چنری تیار کی جاتی ہے اور رنگوں کے حسین انتزاج کے سبب چنری کے پہناوے کی مقبولیت بھی دن بدن بڑتی جارہی ہے

سندھ میں چنری کے دو پٹے کو اجر بعد سب سے بڑی تعظیم حاصل ہے اور اکثر سندھ میں مرد مہمانوں کو اجر خواتین کو چنری پیش کر نے کا عام رواج ہے چنری کا شمار سندھ و ھندھ کی قدیم ثقافت میں ہوتا ہے ۔ سندھ کی اس قدیم ثقافت کو بڑی کاروباری شکل دینے میں حکومت کی جانب سے چنری کی تیاری کرنے والے کاریگروں کی سرپرستی یا ان کی مالی معاونت نہ کرنے کی وجہ سے بدین میں لوگوں نے اپنے گھروں میں چنری کی تیاری کے چھوٹے چھوٹے کارخانے قائم کیے ہوئے ہیں جہاں چنری کے چوڑے ہاتھ سے تیار کئے جاتے ہیں 

چنری کی تیاری کی صنعت سے وابستہ کاریگروں کو در پیش مالی مسائل  کےسبب چنری تیاری سے وابستہ کاریگروں کی تعداد میں کمی آتی جا رہی ہے چنری کی صنعت سے وابستہ کاریگر رب ڈنو کھٹی اور محمد حسین کھٹی کا کہنا ہے کہ چنری کی تیاری میں آنے والے آخراجات کے مقابلہ میں انہیں جو اجرت  ملتی ہے وہ ناکافی ہے اور تمام تر مہارت اور کاریگری کے باوجود چنری کا زیادہ طر منافہ دکانداروں کو ملتا ہے انہوں نے بتایا کہ انکے پاس وسائل نا ہونے کی وجہ سے وہ چنری کی تیاری کے لیے بڑی مقدار میں کپڑے کی خریداری اور رنگوں کی اور کیمیکل کی درآمد گی نہیں کر سکتے ان کی مالی مجبوری کا تمام تر فائدہ وہ تاجر اٹھا تے ہیں جو چنری کی تیاری میں کپڑا اور چنری کی تیاری میں استعمال ہونے والے  مخصوص رنگ  اور کیمیکل فراہم کرتے ہیں اور ہمیں صرف مضدوری ادا کی جاتی ہے جس سے ہماری ماشی ضروریات پوری نہیں ہوتی اور ہمارے گھروں کے آخراجات پورے نہیں ہوتے ان کا کہنا ہے کہ اگر حکومت چنری کی تیاری کے لیے براہ راست ہمیں قرضوں کی فراہمی اور ملکی و بیرون ملک منڈیوں تک رسائی کی سہولیات فراہم کرے تو نہ صرف دنیا بھر میں چنری کے ذریعے ملک کا نام روشن کیا جا سکتا ہے بلکہ چنری کی تیاری کو صنعت درجا بھی مل سکتا ہے جس سے ہزاروں گھرانوں کو روزگار کی فراہمی بھی ممکن ہو سکتی ہے  

> واثق احمد میمن بدین

>    رول نمبر 70 

> ایم اے پریویس 

Practical work carried under supervision of Sir Sohail Sangi  

Sindh University and its students by Rasheed Nizamani

فيچر:رشيد احمد نظاماڻي

 It is short, we need 600 words. Poorly written. try again. Feature is always reporting based and main objective is to entertain. There is nothing like that.

Find some unique and interesting aspect

Rasheed Nizamani

ماس ڪميونيڪيشن

ڪلاس:ايم اي پريويس

رول نمبر:49

سنڌ يونيورسٽي ۽ ان ۾ پڙهندڙ شاگرد

ڄامشوري جي جبلن ۾ قائم مادرِ علم جي نالي سان مشهور سنڌ يونيوررسٽي پاڪستان جي قديم ترين يونيورسٽين مان هڪ آهي . 1947 ۾ قائم ٿيل هن يونيورسٽي ۾ ڪل 57 شعبا آهن. سنڌ يونيورسٽي ۾ داخل ٿيڻ سان موڙ ۾ کاٻي هٿ ٿي سنڌولاجي شعبو اچي ٿو جيڪو سنڌ جي تاريخ ثقافت ، ادب وغيره سان گڏ هڪ ميوزيم ۽ پڪنڪ پوائنٽ طور پڻ مشهور آهي. جيئن ماڻهو اڳتي وڌي ٿو ته هڪ ڪشادو ون وي روڊ شروع ٿئي ٿي. جنهن جي وچ ۾ننڍن وڻن سان گڏ مختلف رنگن جي  گلن وارا ٻوٽا نظر اچن ٿا.جيڪي منظر کي خوبصورت بڻائين ٿا جتي انهن ٻوٽن جو سلسلو ختم ٿئي ٿو اتي هڪ چوڪ اچي ٿو. هن چوڪ جي ساڄي پاسي روڊ تي ٿورو اڳتي  هن يونيورسٽي جي باني  ، سنڌ جي نامياري ، تعليمدان ، فلسفي ۽ اديب علامه آءِ آءِ قاضي جي مزار آهي. جڏهن ته کاٻي پاسي وارو روڊ وي سي هائوس ۽ ڇوڪرين لاءِ ٺهيل ماروي هاسٽل ڏانهن وڃي ٿو. هن چوڪ کان ٿورو سڌو اڳتي وڃي جڏهن کاٻي پاسي نهاربو ته تمام وڏا گرائونڊ نظر ايندا جيڪي راندين لاءِ ٺهيل آهن. ۽ اڪثر اتي ڪرڪيٽ راند  ٿيندي نظر ايندي آهي. چوڪ کان ويندڙ سڌو رستو آهستي آهستي مٿانهون ٿيندو وڃي يونيورسٽي جي مرڪزي جڳهه تي پهچائي ٿو.جنهن کي زيرو پوائنٽ سڏيو ويندو آهي هي زيرو پوائنٽ هڪ گول دائري ۾ ٺهيل هڪ ننڊو پارڪ آهي. زيرو پوائنٽ جي سامهون يونيورسٽي جي مرڪزي لائبريري جي پنج ماڙ بلند عمارت آهي جنهن کي هتان جا شاگرد سي ايل جي نالي سان سڏيندا آهن. لائبريري جي ساڄي پاسي آرٽس ۽ سوشل سائنسز وارن شعبن ۽ کاٻي پاسي نيچرل سائنس جي شعبن جون جو عمارتون آهن. هر شعبي اڳيان ننڊا ننڊا پارڪ ٺهيل آهن  ۽ اڪثر شعبن جي ويجھو ڪينٽينون پڻ ٺهيل آهن. انهن پارڪن ۽ ڪينٽينن تي شاگردن ۽ شاگردياڻين  جا ميڙ ڪچهرين ۽ ٽهڪن ۾ مگن نظر ايندا آهن. يونيورسٽي ۾ اڪثر جڳھن تي وڻن جون قطارون نظر اچن ٿيون جيڪي هن يونيورسٽي کي ڇانو سان گڏ سونهن بخشين ٿيون. ڪيترائي نامور ماڻهو هن يونيورسٽي مان پڙهي نڪتا آهن. جن ۾ مشهور سياستدان امين فهيم ، مشهور تاريخ دان مبارڪ علي ، پاڪستان جو اڳوڻو چيف جسٽس افتخار چوڌري ، راڻا ڀڳوانداس ۽ موجوده چيف جسٽس انور ظهير جمالي ۽ ٻيا شامل آهن. مشهور ڌاڙيل نظرو ناريجو پڻ هن يونيورسٽي جو شاگرد رهيو. مشهور شاعر حليم باغي جنهن پنهنجي شاعري جي ذريعي سنڌ يونيورسٽي جي شهرت ۾ اضافو ڪيو. اهو پڻ هن يونيورسٽي مان پڙهي نڪتو آهي.

سنڌ يونيورسٽي کي ڪيترائي شاگرد سنڌ امڙ ڪري پڻ سڏيندا آهن انهن جو چوڻ آهي ته مهراڻ ۽ لمس يونيورسٽي ۾ سليڪٽ نه ٿي سگھياسين پر سنڌ يونيورسٽي ۾ سليڪٽ ٿي وياسين. جهڙي ريت امڙ پنهنجي ٻار جي هر خرابي کي نظرانداز ڪري کيس قبوليندي آهي اهڙي طرح سنڌ يونيورسٽي به اسان کي قبول ڪيو آهي.

هن يونيورسٽي ۾ پوري سنڌ جي مختلف علائقن مان شاگرد هتي گڏجن ٿا ته ائين لڳي ٿو ڄڻ ته پوري سنڌ هتي گڏ ٿي هجي. هتي ايندڙ اڪثر شاگرد ٻهراڙي وارن علائقن جا هوندا آهن جيڪي هتي پهچڻ کانپوءِ ماحول جي اثر هيٺ پنهنجو پاڻ ۾ مختلف تبديليون آڻين ٿا. لباس ۾ هو شلوار قميص جي جڳھه تي پينٽ شرٽ پائڻ شروع ڪن ٿا وارن جو اسٽائل به شوبز ادڪارن جهڙو بڻائين ٿا. سندن ٻولي جي لهجي ۾ به فرق اچي ٿو اتر سنڌ وارو ماڻهو ”مان“ جي بدلي ” آئون“ چوڻ تي هري ٿو ۽ لاڙ جو ماڻهو ” آئون “ جي بدلي ” مان “ چوڻ تي هري وڃي ٿو. ڪيترائي شاگرد جيڪي پنهنجي گھران عام رواجي مذهبي سوچ کڻي يونيورسٽي پهچندا آهن اهي هتي سيڪيولر ، اٿيئسٽ يا سوشلسٽ بڻجي ويندا آهن. ڪيترائي شاگرد وري سياسي اثر وٺندي ڪنهن تنظيم جا نظرياتي ميمبر بڻجي ويندا آهن. هتي اچڻ سان اڪثر شاگرد ذهني طور چڱو سڄاڳ ٿي وڃن ٿا انهن جي اٿڻي ويهڻي ۾ به بهتري اچي وڃي ٿي. پر ڪيترائي شاگرد اهڙا به هوندا آهن جيڪي پنهنجي گهران ته تعليم حاصل ڪرڻ جي مقصد سان هتي ايندا آهن پر يونيورسٽي جي آزاد فضائن ۾ هو پنهنجو توازن برقرار رکي نه سگھندا آهن ۽ پنهنجي بنيادي مقصد کان هٽي ويندا آهن پوءِ ڪي عشق جي چڪرن ۾ ڦاسي ويندا آهن ۽ ڪي خراب عادتن جھڙوڪ نشي ۽ جوا جا عادي ٿي ويندا آهن. سنڌ يونيورسٽي ۾ پڙهڻ دوران شاگردن کي ڪيترن ئي تڪليفن کي منهن ڏيئڻو پوندو آهي. جيئن هاسٽلن ۾ پيش ايندڙ تڪليفون يا ڄامشوري ۽ حيدرآباد ۾ رهڻ دوران ٻين ڪيترين ئي تڪليفن سان گڏ پوائنٽن جا ڌڪا کائڻ. انهن تڪليفن تي سنڌ يونيورسٽي جي شاگردن ۾ هڪ لطيفو پڻ مشهور آهي ته ”سنڌ يونيورسٽي جا ٻه شاگرد مرڻ کانپوءِ جڏهن جنت جي دروازي تي پهتا ته ملائڪ انهن کان حساب ڪتاب وٺڻ لاءِ انهن کي بيهاري ڇڏيو ۽ انهن کا پڇيائين ته ڪٿان کان آيا آهيو جواب ۾ جڏهن هنن چيو ته سنڌ يونيورسٽي مان آيا آهيون ته ملائڪن اهو چوندي جنت جو دروازو کولي ڇڏيو ته اوهان کان ڪهڙو پڇاڻو اوهان ته سڀ تڪليفون سنڌ يونيورسٽي ۾ ئي ڏسي آيا آهيو“.

Practical work carried under supervision of Sir Sohail Sangi 

#RasheedNizamani

تھر کا سفر

Revised

Muhammad Umair Media and Communication Deptt University of Sindh  
فےچر
نام : محمد عمیر 
رول نمبر : 42
کلاس : MA Previous
تھر کے سفر میں ایک غلطی 
تھر کا نام آتے ہی ذہن میں یہ آتا ہے کہ بنجر زمین بھوک پیاس اور موت جیسے الفاظ د ماغ میں گھومنے لگتے ہیں ۔13اگست کے دن سب دوستوں نے سوچا کہ کیوں نا ہم آزاد ی کا دن نئی جگہ پر منائیں ۔ سب دوست چلنے کو تیار ہوئے اور 13اگست ہی کے شام تھر کے شہر نگر پارکر جانے کیلئے سارے دوست آگئے ۔ اور ایک جیپ میں 12دوست کیسے بیٹھے ان 12دوستوں میں سے دو دوست جیپ کی چھت پر بیٹھ کر تھر کے سفر پر نکلے ۔

 ہماری ایک بڑی غلطی گاڑی کے ساتھ ایک اضافی ٹائر نہیں رکھا اور نہ ہی پینے کے پانی کا انتظام کرا آگے آنے والا شہر عمر کوٹ جہاں ہم با حفاظت پہنچنے میں کامیاب ہوگئے عمر کوٹ میں جاکر ہمیں تاریخی کنواں دیکھنے کا موقع ملا جو کہ اب ماروی کلچر ل کمپلیکس کا حصہ ہے ۔ اس کنوئیں کی گہرائی 150فٹ ہے ۔ 

کمپلیکس کے آفیسر الطاف راجبر نے بتایا کہ یہ کمپلیکس 2013میں مکمل کرلیا تھا اور عوام کیلئے کھول دیا گیا تھا پورے سال یہاں سیاں آتے ہیں ۔ لیکن اگست کے ماہ میں رش زیادہ ہوتا ہے ۔ اس کمپلیکس میں مجسمہ اور دیگر اشیاءموجود ہیں ۔ تاکہ لوگوں کو تفریح کے ساتھ معلومات بھی فراہم کرسکیں۔

 لان میں خوب رونق کا سماءتھا اسی بار موسیقار اور گلوکار فقیر علی ، ڈنو فقیر ، عبداللہ ڈھول کی تھاپ پر تھر کے لوگوں   کو موسیقی کے ذریعے عمر ماروی کی خوبصورت ودلچسپ داستاں اپنے سوریلی آواز سے سجا کر آنے والوں کیلئے پیش کرتے ہیں اسے سن کر ایک الگ ہی دنیا کا تصور ذہن میں آنے لگتا ہے جن کی آواز دور دور سے آنے والے لوگوں کو اپنی جانب متوجہ کرتی ہیں ۔ 

عمر کوٹ سے نکلتے وقت 07:00بچ چکے تھے اور رات ہونے کو تھی چلتے چلتے 20کلو میٹر کے فاصلے پر پہنچے تو وہاں کچھ ایسا ہونا تھا ہم نے سوچا نہ تھا اس راستے پر پڑی ریت کی حکومت نے اپنی طاقت کا بھر پور مظاہر ہ کرا اورگاڑی کو چلنے نہ دیا جس کے نتیجے میں گاڑی کا ایک ٹائر پنچر ہوگیا رات ڈھل چکی اور چمکتے تاروں نے ویلکم کہا سب دوست گاڑی سے نیچے اتر آئیں ریت پر گاڑی چلنے سے کوئی کانٹا ٹائر کی ہوا نکلانے میں کامیاب ہوگیا اور ہمیں گاڑی سے نیچے اتارنے میں اپنا بھر پور کردار ادا کرا پھر جناب رات ہوگئی تھی جس جگہ ہمیں کوئی جانتا نہیں تھا ۔ بھو ک پیاس بھی خوب لگنے سب دوست پریشان مگر کوئی حل نکلتا نظر نہ آیا کچھ دوستوں نے پانی کی تلاش میں پید ل چلنا شروع کردیا اور باقی دوست گاڑی پر ہی ٹہیرے 

 2کلو میٹر پیدل چلتے گئے اور آوازے بھی لگاتے گئے تاکہ کوئی شخص ملے جس سے ٹائر اور کھانے پینے کا مسئلہ حل ہوسکیں ۔ اتنے میں ایک شخص نے ہماری آواز سنی اور آیا ہم نے اس شخص کو ساری بات بتائی جس کے بعد وہ شخص ہمارے لیے کنوئیں سے رسی کی مدد سے پانی لے کر آیا پانی پینے کے بعد اس شخص نے جواب دیا کہ 3کلو میٹر آگے ایک ہوٹل ہے وہاں سے آپ لوگوں کا مسئلہ حل ہوسکتا ہے۔ 

 ہم نے آگے کہ سفر کا فیصلہ کیا اور پیدل ہی چلتے ہوئے راستے میں بچھو ، سانپ وغیرہ کا ڈر بھی لگنا شروع ہوگیا ۔ وہاں پہنچ کر دیکھا کہ لکڑی کی ایک چھوٹی سے جھونپڑی جو کہ فائیو اسٹارہوٹل کے نام سے بتایا تھا وہ ہمیں پانی ملا اور کچھ نہ ملا سوائے چند چائے کے برتنوں کے باقی جو دوست گاڑی پر ٹھیرے ان کے لیے پانی پہچانے کا کام ایک پیدل شخص اپنے کچھ مویشوں جارہا تھا جس کے ذریعے کیا۔ 

 رات کے02:00بچ چکے تھے ایک ٹائر کی تلاش ہماری ہمت جواب دینے لگی اور ہم نے واپس پیدل نہ جانے کا فیصلہ کیا رات بھر بھوک اور پریشان عالم میں ایک دوسرے کا منہ دیکھتے رہے صبح ہوتے ہی ایک شخص جس کا نام افتخار تھا موٹر سائیکل پر گذر رہا تھا جس کی مدد سے ہمیں ٹائر تو ملا مگر اسے اس کا ٹائر واپس دینے کیلئے 10کلومیٹر واپس پیچھے کی طرف سفر کرنا پڑا جہاں پہنچ کر ٹائر بنوایا وہاں کے لوگوں سے مل کر ایسا لگا کہ ہم ایک دنیا میں آگئے ہیں کیونکہ ان کو سادگی اور محبت بھری باتیں ہمیں پر امن ایک اور دوسرے حساس کا پیغام دے رہی تھی ۔ 

پاکستان میںامن و امان کی خراب صور ت حال کے باوجود تھر کا خطہ ابھی تک پر امن ۔ایک رات نے ہمیں یہ بات سوچنے پر مجبور کردیا جہاں پاکستان کے تمام صوبوں کے مقابلے میں تھر کے لوگ ایک مشکل زندگی گذارنے پر مجبور ہے تھر میں بہت سے موجود مسائل بھی آنکھوںکے سامنے رہے جیسے تعلیم اور صحت شعبے میں تھر میں کوئی خاطرخواہ ترقی نہیں ہوئی۔ 
 بات یہی ختم نہیں ہوئی عمر کورٹ سے چھاچھروکے راستے پر ہی ہم نے 14اگست بھی منائی جو کہ تھر کی خاموش ہواﺅں اور صحرا کا ایک منظر ایسا بھی تھا کہ ایک بچہ ہاتھ میں سبز ہلالی پرچم لیے اپنے وطن سے محبت کا اظہار کرتے
 ہوا نظر آیا ۔ اس کے علاوہ بہت سے اونٹ دیکھنے کو ملیں جو کہ صحرا کے میدان میں رونق کا سماءپیش کررہے تھے جناب ہماری 14اگست چھاچھرو کے اسی ہی راستے پر ختم ہوئی ۔ 

ہم سب نے واپس چلنے کا فیصلہ کرلیا اگر آپ لوگوں کا کبھی جانا ہو تو مہربانی کر کے ایک اضافی ٹائر ضرور ساتھ لے جانا زندگی میں اگر سبق حاصل کرنے والا ہو تو ایک چیز ایسی بھی ہے جو انسان کو بہت کچھ سکھا جاتی ہے ۔فقط وہ ایک غلطی ہے ۔

 

Referred back. Observe para. Observe para. More details like travelogue, Not ur story only put some others stories also

نام : محمد عمیر 

رول نمبر : 42

کلاس : MA Previous

تھر کا سفر

تھر کا نام آتا ہی کئی کے ذہن میں یہ آتا ہے کہ بغیر پنجر زمین بھوک پیاس اور موت جیسے الفاظ دیماک میں گھومنے لگتے 

ہیں ۔13اگست کے دن سب دوستوں نے سوچا کہ کیوں نا ہم 14اگست جو آزاد ی کا دن کوئی نئی جگہ پر بنائے ۔ یہ بات ہوئی تھے کہ سب دوست چلنے کو تیار ہوئے اور 13اگست ہی کے شام تھر کے شہر نگر پارکر جانے کیلئے سارے دوست آگئے ۔ اور ایک جیپ میں 12دوست کیسے بیٹھے ان 12دوستوں میں سے دو دوست جیپ کی چھت پر بیٹھ کر جلدی سے تھر کے سفر پر نکلے ۔ جس میں ہماری ایک بڑی غلطی گاڑی کے ساتھ ایک اضافی ٹائر نہیں رکھا اور نہ ہی پینے کے پانی کا انتظام کرا آگے آنے والا شہر عمر کورٹ جہاں ہم با حفاظت پہنچے میں کامیاب ہوگئے عمر کورٹ میں جاکر ہمیں ماروی کا کنواں دیکھنے کا موقع ملا جو کہ اب ماروی کلچر ل کمپلیکس کا حصہ ہے ۔ اس کنوئیں کی گہرائی 150فٹ ہے ۔ کمپلیکس کے آفیسر الطاف راجبر نے بتایا کہ یہ کمپلیکس 2013میں مکمل کرلیا تھا اور عوام کیلئے کھول دیا گیا تھا پورے سال یہاں سیاں آتے ہیں ۔ لیکن اگست کے ماہ میں رش زیادہ ہوتا ہے ۔ اس کمپلیکس میں مجسمہ اور دیگر اشیاءموجود ہیں ۔ تاکہ لوگوں کو تفریح کے ساتھ معلومات بھی فراہم کرسکیں اس جگہ کے لان میں خوب رونق کا سماءتھا اسی بار موسیقار اور گلوکار فقیر علی ، ڈنو فقیر ، عبداللہ ڈھول کی تھاپ پر تھر کے لوگوں موسیقی کے ذریعے عمر ماروی کی خوبصورت ودلچسپ داستاں اپنے سوریلی آواز سے سجا کر آنے والوں کیلئے پیش کرتے ہیں اسے سن کر ایک الگ ہی دنیا کا تصور ذہن میں آنے لگتا ہے جن کی آواز دور دور سے آنے والے لوگوں کو اپنی جانب متوجہ کرتی ہیں ۔ عمر کورٹ سے نکلتے وقت 07:00بچ چکے تھے اور رات ہونے کو تھی چلتے چلتے 20کلو میٹر کے فاصلے پر پہنچے تو وہاں کچھ ایسا ہونا تھا ہم نے سوچا نہ تھا اس راستے پر پڑی ریت کی حکومت نے اپنی طاقت کا بھر پور مظاہر ہ کرا اورگاڑی کو چلنے نہ دیا جس کے نتیجے میں گاڑی کا ایک ٹائر پنچر ہوگیا رات ڈھل چکی اور چمکتے تاروں نے ویلکم کہا سب دوست گاڑی سے نیچے اتر آئیں ریت پر گاڑی چلنے سے کوئی کانٹا ٹائر کی ہوا نکلانے میں کامیاب ہوگیا اور ہمیں گاڑی سے نیچے اتارنے میں اپنا بھر پور کردار ادا کرا پھر جناب رات ہوگئی تھی جس جگہ ہمیں کوئی جانتا نہیں تھا ۔ بھو ک پیاس بھی خوب لگنے سب دوست پریشان مگر کوئی حل نکلتا نظر نہ آیا کچھ دوستوں نے پانی کی تلاش میں پید ل چلنا شروع کردیا اور باقی دوست گاڑی پر ہی ڈھیرے 2کلو میٹر پیدل چلتے گئے اور آوازے بھی لگاتے گئے تاکہ کوئی شخص ملے جس سے ٹائر اور کھانے پینے کا مسئلہ حل ہوسکیں ۔ اتنے میں ایک شخص نے ہماری آواز سنی اور آیا ہم نے اس شخص کو ساری بات بتائی جس کے بعد وہ شخص ہمارے لیے کنوائیں سے رسی کی مدد سے پانی لے کر آیا پانی پینے کے بعد اس شخص نے جواب دیا کہ 3کلو میٹر آگے ایک ہوٹل ہے وہاں سے آپ لوگوں کا مسئلہ حل ہوسکتا ہے ہم نے آگے کہ سفر کا فیصلہ کیا اور پیدل ہی چلتے ہوئے راستے میں بچھو ، سانپ وغیرہ کا ڈر بھی لگنا شروع ہوگیا ۔ وہاں پہنچ کر دیکھا کہ لکڑی کی ایک چھوٹی سے جھونپڑی جو کہ Five Starہوٹل کے نام سے بتایا تھا وہ ہمیں پانی ملا اور کچھ نہ ملا سوائے چند چائے کے برتنوں کے باقی جو دوست گاڑی پر ٹھیرے ان کے لیے پانی پہچانے کا کام ایک پیدل شخص اپنے کچھ مویشوں جارہا تھا جس کے ذریعے گاڑی پر ٹھیرے دوستوں کو پانی پہنچایا رات کے02:00بچ چکے تھے ایک ٹائر کی تلاش ہماری ہمت جواب دینے لگی اور ہم نے واپس پیدل نہ جانے کا فیصلہ کیا رات بھر بھوک اور پریشان عالم میں ایک دوسرے کا منہ دیکھتے رہے صبح ہوتے ہی ایک شخص جس کا نام افتخار تھا موٹر سائیکل پر گذر رہا تھا جس کی مدد سے ہمیں ٹائر تو ملا مگر اسے اس کا ٹائر واپس دینے کیلئے 10کلومیٹر واپس پیچھے کی طرف سفر کرنا پڑا جہاں پہنچ کر ٹائر بنوایا وہاں کے لوگوں سے مل کر ایسا لگا کہ ہم ایک دنیا میں آگئے ہیں کیونکہ ان کو سادگی اور محبت بھری باتیں ہمیں پر امن ایک اور دوسرے حساس کا پیغام دے رہی تھی پاکستان میںامن و امان کی خراب صور ت حال کے باوجود تھر کا خطہ ابھی تک پر امن ہے ایک رات نے ہمیں یہ بات سوچنے پر مجبور کردیا جہاں پاکستان کے تمام صوبوں کے مقابلے میں تھر کے لوگ ایک مشکل زندگی گذارنے پر مجبور ہے تھر میں بہت سے موجود مسائل بھی آنکھوںکے سامنے رہے جیسے تعلیم اور صحت شعبے میں تھر میں کوئی خاطرخواہ ترقی نہیں ہوئی بات یہی ختم نہیں ہوئی عمر کورٹ سے چھاچروکے راستے پر ہی ہم نے 14اگست بھی بنائی جو کہ تھر کی خاموش ہواﺅں اور صحرا کا ایک منظر ایسا بھی تھا کہ ایک بچہ ہاتھ میں سبز ہلالی پرچم لیے اپنے وطن سے محبت کا اظہار کرتے ہوا نظر آیا جو کہ صرف اکیلا تھا اس کے ارد گرد کوئی دور تک ہمیں نظر نہ آیا اس کے علاوہ بہت سے اونٹ دیکھنے کو ملیں جو کہ صحرا کے میدان میں رونق کا سماءپیش کررہے تھے جناب ہماری 14اگست سانچروں کے اسی ہی راستے پر ختم ہوئی ہم سب نے واپس چلنے کا فیصلہ کرلیا اگر آپ لوگوں کا کبھی جانا ہو تو مہربانی کر کے ایک اضافی ٹائر ضرور ساتھ لے جانا زندگی میں اگر سبق حاصل کرنے والا ہو تو ایک چیز ایسی بھی ہے جو انسان کو بہت کچھ سکھا جاتی ہے ۔فقط وہ ایک غلطی ہے ۔

 

First day in university - Abdul Ghaffar Wadho,

Please for Go sake send with correct file name. Next time it will be summarily rejected
Revised 
يونيورسٽيءَ  جو  پهريون  ڏينهن
Abdul Ghaffar Wadho,
عبدالغفار وڌو
اڪثر انسان جي فطرت رهي آهي ته جڏهن هو ڪنهن ڪم يا مقصد کي پورو ڪرڻ ۾ ناڪام ٿي ويندو آهي پوءِ هو ڪوشش ڪندو آهي ته جيئن آءُ ناڪام ٿيو آهيان ائين ئي ٻيوبه ڪو ناڪام ٿئي پوءِ جڏهن ڪو به انسان ان ناڪام شخص کان صلاح يا مشور وٺندو آهي ته هو هميشه ان کي ناڪامي وارا  رستا ڏيکاريندو آهي، ائين ئي جڏهن آءُ ٻاهرين ڪلاس پاس ڪري يونيورسٽي جي ٽيسٽ لاءِ تيار ڪري رهيو هئس ته اهڙن ناڪام انسانن مون کي به پاسو ڏنو ۽ چوڻ لڳا “پڙهي ڇاڪندي نوڪري پئسن  کان سواءِ نه ملندي آهي ۽ فضول وقت نه وڃائي، يونيورسٽي ۾ خرچ ڪرڻ کان ته بهتر اهو آهي جو توهان پنهنجو روزگار کوليو". هي هيون ته بيڪار ڳالهيون پر آءُ به انهن ڳالهين تي عمل ڪيو پوءِ يونيورسٽي جو خيال ٿي دل مان ڪڍي اچي هڪ خانڪي اسڪول ۾ پڙهائڻ شروع ڪيو.
ان اسڪول ۾ پڙهائڻ دوران منهنجي ملاقات ان اسڪول جي مالڪ سان ٿي ۽ ان مونکان پڇيو ته توهان جي تعليم ڪيتري آهي؟ مون ان کي پنهنجي تعليم بابت ٻڌايو ته آءُ بي، ايس، سي پارٽ ٽو ۾ پڙهي رهيو آهيان پوءِ ان چيو ته توهان يونيورسٽي ڇو نه ويا آهيو؟ مون جواب ۾ اهي سڀ ڳالهيون ٻڌايون جيڪي مونکي انهن ناڪام انسانن ٻڌايون هيون پوءِ هو منهنجي طرف حيرت مان نهاري کليو پئي ۽ چوڻ لڳو ته اُهي انسان خود ته ناڪام آهين پر توهان کي به ناڪاميءَ جو رستو ڏيکاري رهيا آهن پوءِ پورا ٻه گهنٽا مسلسل هو مونکي سمجهائيندو رهيو پوءِ آءُ هڪ فيصلو ڪيو ته مونکي يونيورسٽي وڃڻو آهي پوءِ ڇا به ٿي پئي ان کان بعد مون سان اڪثر هر اهو انسان ملندو رهيو جنهن جي وات تي يوينورسٽي نه وڃڻ لاءِ ڪو نه ڪو بهانو هو پر آءُ انهن جون ڳالهيون ٻڌي دل ئي دل ۾ کلي چوندو هئس. ته خبر ناهي توهان جهڙن ماڻهن الائي ڪيترن شاگردن جي پڙاهي کي تباهي جي رستي ڏانهن ڌڪيو هوندو پوءِ آءُ پنهنجو اڪثر وقت پڙاهي ۾ گذاريندو هئس ۽ يونيورسٽي جي دوستن سان ويهندو هئس جيئن آءُ انهن کان يونيورسٽي جي ماحول جي باري ۾ واقف رهي سگهان پوءَ ڪجهه مهينن کان بعد مون سنڌ يونيورسٽي ۾ داخلا جي لاءِ امتحان ڏنو جنهن ۾ آءُ پاس ٿيس پوءِ مون کي ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ مليو.
اُهي دل کي وڻندڙ، آرام ۽ سڪون ڏيندڙ تيز هوائون، اهو ڪينٽين تي ويهي دوستن سان گڏ چانهه پيئڻ ۽ اهو دوستن سان گڏجي لائبريري ۾ پڙهڻ. اهو سڀ ڪجهه مون سنڌ يونيورسٽيءَ جي دوستن کان ڪيترائي ڀيرا ٻڌو هو، پر جڏهن آءُ پاڻ سنڌ يونيورسٽي پڙهڻ لاءِ آيس ته اُهي سڀ ڳالهيون جيڪي منهنجي دوستن ٻڌايون هيون، اهي سڀ ڳالهيون مون يونيورسٽيءَ ۾ پهرين ڏينهن ئي ڏٺيون. جڏهن آءُ پهرين ڏينهن تي يونيورسٽي اچڻ لاءِ پوائنٽ تي ويٺم ته ڏاڍو مايوس هيس ته خبر ناهي، ڪٿي لهندس ۽ پنهنجي ڊپارٽمينٽ ڪئين ويندس، جيئن ئي پوائنٽ مون کي سينٽرل لائبريري جي اڳيان لاٿو ته آءُ مايوس ٿي پنج منٽ سينٽرل لائبريري تي بيهي سڀني شاگردن ڏانهن نهاري رهيو هئس ته هي شاگرد ڪهڙي طرف وڃي رهيا آهن ۽ منهنجو ڊپارٽمينٽ ڪهڙي طرف آهي. اتي بيٺي بيٺي مون کي ڏاڍو خوف به محسوس ٿيو ته شايد اڄ مون سان ريگنگ ٿيندي، پهرين ڏينهن تي هر ان شاگرد کان خوف ٿي رهيو هو، جيڪو مون ڏانهن ڏسي رهيو هو. مون ڪوشش ته ڏاڍي ڪئي ته پاڻ کي پراڻن شاگردن جيئان ظاهر ڪيان، پر ائين نه پئي ٿي سگهيو ڇو ته پراڻو شاگرد ٿيڻ لاءِ مون کي رستن جي ۽ ادارن جي خبر رکڻ تمام ضروري هو، جنهن جي باري ۾ مون کي بلڪل خبر نه هئي. خبر نه هجڻ جي ڪري ڪجهه وقت کان پوءِ مون هڪ شاگرد کان پنهنجي ڊپارٽمينٽ جي باري ۾ پڇيو ته ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ ڪٿي آهي؟ ته اهو شاگرد کلي چوڻ لڳو ته نئون آهين ڇا؟ مون ان کي جواب ۾ چيو ها! مان هتي نئون آيو آهيان، پوءِ ان ڊپارٽمينٽ جو رستو ٻڌايو ته آءُ ڏاڍو خوش ٿي ان کي مهرباني چئي جڏهن آءُ ان شاگرد جي ٻڌايل رستي تي ويس ته وڃي شاگردن (ڇوڪرن) جي هاسٽل تي وڃي پهتس ته اُتان خبر پئي ته ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ ته گهڻو پوئتي ڇڏي آيو آهيان. ڪاوڙ ته ڏاڍي آئي ان تي جنهن مون کي غلط رستو ٻڌايو پر مون کي به ڊپارٽمينٽ وڃڻ لاءِ ڏاڍي دير پئي ٿئي ۽ ان سان گڏوگڏ منهنجو پهريون ڏينهن هو ان لاءِ مون هڪ هڪ شاگرد کان ڊپارٽمينٽ جو رستو پڇا ڪندي اچي پنهنجي ڊپارٽمينٽ پهتس، پوءِ هڪ پريشانيءَ مان جان مس ڇڏائي هئي ته مٿان وري ٻي پريشاني، هاڻي رستو به ملي ويو، شعبي جي به خبر پئجي وئي پر ڪلاس ۽ ماحول جي باري ۾ خبر ڪيئن پئي؟ ٿورو پريشان ٿي سوچڻ شروع ڪيو ته هينئر ڇا ڪيو وڃي؟ اوچتو منهنجي ذهن ۾ هڪ پراڻي چوڻي ڦيرو کاڌو ته “پڇڻا نه منجهڻا” پوءِ مون ڊپارٽمينٽ جي هڪ شاگرد کان پڇيو ته آءُ هتي نئون آيو آهيان ۽ ايم.اي.پريوَس جو ڪلاس ڪٿي آهي؟ ته ان شاگرد منهنجي ڏاڍي مدد ڪئي، ان کي ڪجهه ڊپارٽمينٽ جا قاعده، قانون به ٻڌايا ته ڪلاس ۾ ڪيئن ويهڻو آهي ۽ استادن سان ڪيئن پيش اچڻو آهي، ان شاگرد جي چوڻ مطابق آءُ پنهنجي ڪلاس ۾ پهتس ته مون ڏاڍو عجيب محسوس ڪيو، سڄي ڪلاس ۾ خاموشي ٿي خاموشي شاگرد ته ويٺا هئا پر ائين پئي لڳو ڄڻ ڪو راڪاس گهمي ويو هجي. آءُ ڇا ڪيان، آءُ به انهن سان گڏ خاموش ٿي ويهي رهيس. ايئن پئي لڳو ڄڻ آءُ ڪنهن قبرستان ۾ پهچي ويو آهيان. 
ڪجهه وقت گذرڻ کان  پوءِ اسان جا ڪلاس وٺڻ لاءِ نمبر وار ليڪچرار اچڻ لڳا، روايت مطابق هر ليڪچرار پڙهائڻ کانپوءِ پهريون هر شاگرد کان تعارف پڇيو ته توهان جو نالو ڇا آهي، ڪٿان آيا آهيو ۽ اوهان جو هتي اچڻ جو مقصد ڪهڙو آهي؟ هر شاگرد پنهنجي پنهنجي طريقي مطابق سٺو تعارف ڪرايو ۽ مون به پنهنجو تعارف ڪرايو ان کان علاوه هر ليڪچرار اسان کي تمام سٺي نموني پڙهايو ۽ آءُ ڏاڍو خوش ٿيس ڇو جو منهنجو پهريون ڏينهن هو، آءُ ان ڏينهن تي گهڻو ئي ڪجهه سکيو ۽ سمجهيو. 
ڪلاس پورا ٿيڻ کان پوءِ جڏهن اسان ٻاهر آياسين ته ڪلاس جي ڪجهه ڇوڪرن جي راءِ هئي ته انگلش ڪينٽين تي هلون، بک به ڏاڍي لڳي آهي ڇو نه ڪجهه کاڌو، پيتو وڃي، مون انهن کان ڀڄڻ جي ڏاڍي ڪوشش ڪئي، پر هو به ڇڏڻ وارا ڪونه هئا. زوري وٺي آيا. آءُ ويٺو ئي مس هئس ته اوچتو مٿان هڪ پوڙهي فقيرياڻي اچي بيٺي ته ان نه پئسا گهريا، نه ئي ٻيو ڪجهه بس چوڻ لڳي ته “پٽ مون کي انگلش يا آءِ.ٽي ڊپارٽمينٽ جو ڪارڊ ٺهرائي ڏي” عورت جي ائين چوڻ تي منهنجي دوستن جو زور زور سان کلي چوڻ لڳا “وڃي ڪارڊ ٺهرائي ڏيوس” اهي ڳالهيون ٻڌي آءُ ڏاڍو کليس پئي آخرڪار فقيرياڻي ٻيهر چيو ته “ڪارڊ ٺهراءِ ڏيندين يا نه” مون ان کي “ها” چئي جان ڇڏائي پوءِ سڀني گڏجي چانهه پيتي بعد ۾ هر ڪو پنهنجي رهائش گاهه ڏانهن روانو ٿيڻ لڳو. آخرڪار آءُ به پوائنٽ ۾ ويهي پنهنجي رهائش گاهه تي اچي پهتس. 
مان سمجهان ٿو ته يونيورسٽيءَ جو پهريون ڏينهن پهرين پيار وانگر هوندو آهي ۽ ائين به چوندس ته يونيورسٽي ۾ پڙهڻ هر ماڻهو لاءِ اهم آهي چاهي اهو ڇوڪرو هجي يا ڇوڪري، ڇو جو يونيورسٽي هر ماڻهو کي ڳالهائڻ، اُٿڻ، ويهڻ ۽ پڙهڻ جا طور طريقا سيکاري ٿي. 

نالو: عبدالغفار وڌو 
ڪلاس: ايم.اي.پريويس 
رول نمبر: 02 




Not interesting. Observe paragraphs. Compare contrast with college and also stories u heard, before joining university. Put some life in it

يونيورسٽيءَ  جو  پهريون  ڏينهن

عبدالغفار وڌو 

اُهي دل کي وڻندڙ، آرام ۽ سڪون ڏيندڙ تيز هوائون، اهو ڪينٽين تي ويهي دوستن سان گڏ چانهه پيئڻ ۽ اهو دوستن سان گڏجي لائبريري ۾ پڙهڻ. اهو سڀ ڪجهه مون سنڌ يونيورسٽيءَ جي دوستن کان ڪيترائي ڀيرا ٻڌو هو، پر جڏهن آءُ پاڻ سنڌ يونيورسٽي پڙهڻ لاءِ آيس ته اُهي سڀ ڳالهيون جيڪي منهنجي دوستن ٻڌايون هيون، اهي سڀ ڳالهيون مون يونيورسٽيءَ ۾ پهرين ڏينهن ئي ڏٺيون. جڏهن آءُ پهرين ڏينهن تي يونيورسٽي اچڻ لاءِ پوائنٽ تي ويٺم ته ڏاڍو مايوس هيس ته خبر ناهي، ڪٿي لهندس ۽ پنهنجي ڊپارٽمينٽ ڪئين ويندس، جيئن ئي پوائنٽ مون کي سينٽرل لائبريري جي اڳيان لاٿو ته آءُ مايوس ٿي پنج منٽ سينٽرل لائبريري تي بيهي سڀني شاگردن ڏانهن نهاري رهيو هئس ته هي شاگرد ڪهڙي طرف وڃي رهيا آهن ۽ منهنجو ڊپارٽمينٽ ڪهڙي طرف آهي. اتي بيٺي بيٺي مون کي ڏاڍو خوف به محسوس ٿيو ته شايد اڄ مون سان ريگنگ ٿيندي، پهرين ڏينهن تي هر ان شاگرد کان خوف ٿي رهيو هو، جيڪو مون ڏانهن ڏسي رهيو هو. مون ڪوشش ته ڏاڍي ڪئي ته پاڻ کي پراڻن شاگردن جيئان ظاهر ڪيان، پر ائين نه پئي ٿي سگهيو ڇو ته پراڻو شاگرد ٿيڻ لاءِ مون کي رستن جي ۽ ادارن جي خبر رکڻ تمام ضروري هو، جنهن جي باري ۾ مون کي بلڪل خبر نه هئي. خبر نه هجڻ جي ڪري ڪجهه وقت کان پوءِ مون هڪ شاگرد کان پنهنجي ڊپارٽمينٽ جي باري ۾ پڇيو ته ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ ڪٿي آهي؟ ته اهو شاگرد کلي چوڻ لڳو ته نئون آهين ڇا؟ مون ان کي جواب ۾ چيو ها! مان هتي نئون آيو آهيان، پوءِ ان ڊپارٽمينٽ جو رستو ٻڌايو ته آءُ ڏاڍو خوش ٿي ان کي مهرباني چئي جڏهن آءُ ان شاگرد جي ٻڌايل رستي تي ويس ته وڃي شاگردن (ڇوڪرن) جي هاسٽل تي وڃي پهتس ته اُتان خبر پئي ته ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ ته گهڻو پوئتي ڇڏي آيو آهيان. ڪاوڙ ته ڏاڍي آئي ان تي جنهن مون کي غلط رستو ٻڌايو پر مون کي به ڊپارٽمينٽ وڃڻ لاءِ ڏاڍي دير پئي ٿئي ۽ ان سان گڏوگڏ منهنجو پهريون ڏينهن هو ان لاءِ مون هڪ هڪ شاگرد کان ڊپارٽمينٽ جو رستو پڇا ڪندي اچي پنهنجي ڊپارٽمينٽ پهتس، پوءِ هڪ پريشانيءَ مان جان مس ڇڏائي هئي ته مٿان وري ٻي پريشاني، هاڻي رستو به ملي ويو، شعبي جي به خبر پئجي وئي پر ڪلاس ۽ ماحول جي باري ۾ خبر ڪيئن پئي؟ ٿورو پريشان ٿي سوچڻ شروع ڪيو ته هينئر ڇا ڪيو وڃي؟ اوچتو منهنجي ذهن ۾ هڪ پراڻي چوڻي ڦيرو کاڌو ته “پڇڻا نه منجهڻا” پوءِ مون ڊپارٽمينٽ جي هڪ شاگرد کان پڇيو ته آءُ هتي نئون آيو آهيان ۽ ايم.اي.پريوَس جو ڪلاس ڪٿي آهي؟ ته ان شاگرد منهنجي ڏاڍي مدد ڪئي، ان کي ڪجهه ڊپارٽمينٽ جا قاعده، قانون به ٻڌايا ته ڪلاس ۾ ڪيئن ويهڻو آهي ۽ استادن سان ڪيئن پيش اچڻو آهي، ان شاگرد جي چوڻ مطابق آءُ پنهنجي ڪلاس ۾ پهتس ته مون ڏاڍو عجيب محسوس ڪيو، سڄي ڪلاس ۾ خاموشي ٿي خاموشي شاگرد ته ويٺا هئا پر ائين پئي لڳو ڄڻ ڪو راڪاس گهمي ويو هجي. آءُ ڇا ڪيان، آءُ به انهن سان گڏ خاموش ٿي ويهي رهيس. ايئن پئي لڳو ڄڻ آءُ ڪنهن قبرستان ۾ پهچي ويو آهيان. 

ڪجهه وقت گذرڻ کان  پوءِ اسان جا ڪلاس وٺڻ لاءِ نمبر وار ليڪچرار اچڻ لڳا، روايت مطابق هر ليڪچرار پڙهائڻ کانپوءِ پهريون هر شاگرد کان تعارف پڇيو ته توهان جو نالو ڇا آهي، ڪٿان آيا آهيو ۽ اوهان جو هتي اچڻ جو مقصد ڪهڙو آهي؟ هر شاگرد پنهنجي پنهنجي طريقي مطابق سٺو تعارف ڪرايو ۽ مون به پنهنجو تعارف ڪرايو ان کان علاوه هر ليڪچرار اسان کي تمام سٺي نموني پڙهايو ۽ آءُ ڏاڍو خوش ٿيس ڇو جو منهنجو پهريون ڏينهن هو، آءُ ان ڏينهن تي گهڻو ئي ڪجهه سکيو ۽ سمجهيو. 

ڪلاس پورا ٿيڻ کان پوءِ جڏهن اسان ٻاهر آياسين ته ڪلاس جي ڪجهه ڇوڪرن جي راءِ هئي ته انگلش ڪينٽين تي هلون، بک به ڏاڍي لڳي آهي ڇو نه ڪجهه کاڌو، پيتو وڃي، مون انهن کان ڀڄڻ جي ڏاڍي ڪوشش ڪئي، پر هو به ڇڏڻ وارا ڪونه هئا. زوري وٺي آيا. آءُ ويٺو ئي مس هئس ته اوچتو مٿان هڪ پوڙهي فقيرياڻي اچي بيٺي ته ان نه پئسا گهريا، نه ئي ٻيو ڪجهه بس چوڻ لڳي ته “پٽ مون کي انگلش يا آءِ.ٽي ڊپارٽمينٽ جو ڪارڊ ٺهرائي ڏي” عورت جي ائين چوڻ تي منهنجي دوستن جو زور زور سان کلي چوڻ لڳا “وڃي ڪارڊ ٺهرائي ڏيوس” اهي ڳالهيون ٻڌي آءُ ڏاڍو کليس پئي آخرڪار فقيرياڻي ٻيهر چيو ته “ڪارڊ ٺهراءِ ڏيندين يا نه” مون ان کي “ها” چئي جان ڇڏائي پوءِ سڀني گڏجي چانهه پيتي بعد ۾ هر ڪو پنهنجي رهائش گاهه ڏانهن روانو ٿيڻ لڳو. آخرڪار آءُ به پوائنٽ ۾ ويهي پنهنجي رهائش گاهه تي اچي پهتس. 

مان سمجهان ٿو ته يونيورسٽيءَ جو پهريون ڏينهن پهرين پيار وانگر هوندو آهي ۽ ائين به چوندس ته يونيورسٽي ۾ پڙهڻ هر ماڻهو لاءِ اهم آهي چاهي اهو ڇوڪرو هجي يا ڇوڪري، ڇو جو يونيورسٽي هر ماڻهو کي ڳالهائڻ، اُٿڻ، ويهڻ ۽ پڙهڻ جا طور طريقا سيکاري ٿي. 

نالو: عبدالغفار وڌو 

ڪلاس: ايم.اي.پريويس 

رول نمبر: 02 

Practical work carried under supervision of Sir Sohail Sangi 

ايم آر ڊي جي تحريڪ ۽ ڪي اين شاه جا شهيد Imtiaz Abbasi

Revised 

Primary and new data missing

ايم آر ڊي جي تحريڪ ۽ ڪي اين شاه جا شهيد

                                                 Imtiaz Abbas                            (امتياز عباسي)

                                                                             ايم اي پريويس رول نمبر 28

آمريت جا اهي ڏينهن ملڪ جي عوام مٿان اذيتن جي ڏينهن هئا. ملڪ جو عوام مارشل لاء جي بدترين ڏينهن به حوصلا نه هاريا، ايستائين جو عوام جي محبوب ليڊر کي تختيدار تي پهچايو عوام ۽ حڪمرانن  جي وچ ۾  ڀٽي جي خون هڪ لڪير ڇڪي ڇڏي هئي. جنهن کان پوءِ سنڌ جي عوام ۾ آمر حڪمرانن خلاف شديد نفرت جنم ورتو ۽ ان نفرت حڪمرانن کي ٻڌايوته مظلومن جي الڳ تاريخ آهي ۽ پوءِ ملڪ جي مظلوم عوام ظالم حڪمرانن جي خلاف ويڙھ شروع ڪئي. 04 اپريل 1979 ۾ ذوالفقار علي ڀٽو جي ڦاهي کانپوءِ  ملڪ جي سياستدانن ايم آر ڊي جو بنياد وڌو ضياءالحق جي آمريت خلاف جمهوريت جي بحالي لاءِ ايم آر ڊي جي تحريڪ هلي. جنهن ملڪ جي عوام کي پهريون ڀيرو احساس ڏياريو ته  ذوالفقار علي ڀٽوجي نعرو طاقت جو سرچشمو عوام آهي.  اهو نعرو سندس موت کان پوءِ ختم ناهي ٿيو، اهو نعرو ته عوام جي تقدير جو ڏس آهي، اهڙي طرح عوام آمريت جي ظالم راڄ کي للڪاريندي روڊن، رستن، چوڪن، بازارن، ڳوٺن گھٽي گھٽي مان نڪري آيا. ايم آر ڊي تحريڪ کي هر ضلعي اندر منظم ڪيو ويو، 1982ع ۾ ضلعي دادو ۾ ايم آر ڊي تنظيم کي منظم ڪرڻ جي لاءِ سيتا روڊ تي فاضل راهو ۽ غازي صلاح الدين  نه شرڪت ڪئي، الحاج ظفر خان لغاري کي سيڪريٽري جنرل چونڊيو ويو 15 آگسٽ 1983ع کان جمهوريت جي بحالي واري تحريڪ ايم آر ڊي جو آغاز ڪيو ويو ۽ ڪارڪنن کي هدايت ڏني وئي ته جيل ڀريو تحريڪ ۾ گرفتاريون پيش ڪرايون وڃن. 16 آگسٽ تي خيرپور ناٿن شاه جي ڪرڪنن کي دادو چوڪ وٽ گرفتاريون ڏيڻيون هيون. صبح کان وٺي پوليس ۽ قانون نافذ ڪندڙ ادارن جي اهلڪارن دادو چوڪ جي ماڻهن جي اچ وڃ لاءِ سيل ڪيو ڇڏيون هيون، ڪنهن به عام ماڻهو کي چوڪ تي اچڻ جي اجازت نه هئي. حڪمرانن تحريڪ کي ناڪام ڪرڻ لاءِ سڄو بندو بست ڪري ڇڏيو هو، خيرپور ناٿن شاه کان دادو ويندڙ رستن تي چيڪنگ سخت ڪئي وئي هئي.  پوءِ پي پي جي لياقت کوسي عوام تحريڪ جي رسول بخش بروهي جي وي آئي جي علي رضا کوسي عوامي تحريڪ جي شهاب عباسي غلام رحيم ملاح ننڍي عمر جي ڪارڪنن قاضي سرور صبح سويري روڊن بجاءِ ڪچن رستن وسيلي دادو پهتا. هنن جي ورن ۾ پنهنجي پارٽين جا جھندا هئا ۽ هٿن ۾ خالي لٺيون هيون. هنن جيئن ئي دادو چوڪ تي نعرا هڻي، ورن مان جھنڊا ڪڍي سخت نعرا هنيا ته اهلڪارن جي هوصلا پڻ خطا ٿي ويا. 17 آگسٽ تي دادو ۾ احتجاج ڪندڙ عوام مٿان اهلڪارن لاٺي چارج ڪئي ۽ ڳوڙها گئس جا شيل اڇلايا، موٽ ۾ عوام مڇرجي پيو هنن دادو جيل تي حملو ڪيو ۽ جيل ڀڃي ڇڏيا، سيشن ڪورٽ کي باه ڏئي سڄو رڪارڊ ساڙي ڇڏيو ۽ سرڪاري ملڪيتن جي گھني ڀڃڊاه ڪئي. ايم آر ڊي سنڌي ماڻهن جي نفرت جو هڪ روپ هئي، 28 آگسٽ 1983 تي الحاج امير بخش جوڻيجو سابق ايم پي اي مرحوم ڪيترن ئي سائين جن ۾ فيصل ساند ، جان محمد بروهي، ابراهيم جوڻيجو گرفتاري لاءِ سوين ماڻهن جي قافلي سان ڪي اين شاه بس اسٽاپ تي هئا،  ته مٿان پوليس ڪڙهي پئي عوام جذبات ٿي وئي هنن پوليس اسٽيشن جو گھيرائو ڪيو ۽ انهن ڀتون ڊاهي ڇڏيون بعد ۾ مختيارڪار آفيس کي ساڙي ڇڏيو، سمورو رڪارڊ به سڙي ويو. ان وقت جي ايس ايڇ او محمد علي جٽ عوام جي مٿان شيل اڇلايا، ۽ انڌاڌنڌ گوليون هلايون جنهن ۾ 18 ورهين جو نوجوان عبدالعزيز لاکير شهيد ٿي ويو. هو خيرپور ناٿن شاه ۾ ايم آر ڊي جو پهريون شهيد هو. قانون لاڳو ڪندڙ ادارن جي پوليس جي ڏاڍ ماڻهن جي حوصلن کي بلند ڪري ڇڏيو، ۽ هي ماڻهو ايئن هوندو هو جيئن جيل ۽ انهن جي هٿن ۾ ٽي رنگو جھنڊو هو. ان ڏينهن شهر جا ماڻهو پاڻ مرادو ڪاروبار بند ڪري سموري شهرن جي چوڪن ۽ بس اسٽاپ تي پهچي پاڻ مرادو گرفتاريون ڏئي، جيل ڀريندا هئا. اهو انقلاب هو ڪنهن به پارٽي جو ماڻهو هجي پر ان کي آمريت ۽آمر ضياء کان نفرت هئي. اهڙي طرح آمر ضياء خلاف نفرت ۽ گرفتارين جو سلسلو جاري هو، 12 سپٽمبر 1983، جو ڏهاڙواهو ڏهاڙو هو، جڏهن سيتا روڊ جي ڪجھ ماڻهن تي قانون نافذ ڪندڙ ادارن جي اهلڪارن ماڻهن کي گرفتار ڪري تشدد ڪيو. ان وقت انهن جو هيڊ ڪواٽر ريسٽ هائوس هو، جتي انهن کي بند ڪيو ويو. ان کان پوءِ پيپلز پارٽي جي ڪارڪنن ۽ مڪاني ماڻهن انهن کي ڇڏائڻ لاءِ ريسٽ هائوس ڏانهن رخ ڪيو. هٿين خالي ماڻهن جڏهن قانون نافذ ڪندڙ ادارن سان مزاحمت ڪئي ته انهن سوين آيل ماڻهن مٿان هٿيارن جا منهن کولي ڇڏيا. سوين ماڻهن ۾ ڀاڄ پئجي وئي ۽ لاش ڪرندا رهيا. سمورا روڊ رت سان ڀرجي ويا. قانون لاڳو ڪرڻ وارن اهلڪارن سموري شهر ۾ ڪرفيو لاڳو ڪيو، ڪيترائي لاش گم ڪري ڇڏيا. باقي شهيد غلام، نبي کوسو، شهيد الله ورايو لانگاه، شهيد نظام دين نائچ، شهيد حبيب الله لغاري، شهيد شاهنواز کوسو، شهيد عبدالغني ابڙو، شهيد ديدار کوکر، شهيد خمير جاگيراڻي، جا لاش ڏنا ويا شهيد عبدالعزيز لاکير، جنهن ڪجھ ڏينهن اڳ شهادت ماڻي، هن شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي عشق ۾ اهو نه ڄاتو ته ڪو موت به ملندو، هنن شهادت ماڻي موت کي وساري تاريخ جي ورڪن ۾ منهنجا نالا سونهري اکرن ۾ لکرايا، هي اهي ماڻهو هئا جيڪي پرهيت هئا نه ڪي وڏا ماڻهو هئا نه ئي وڏن ماڻهن جا اولاد هئا. هو غريب مسڪين هئا انهن جي بيڪ گرائونڊ اهو هو ته ڪو هوٽل تي مزوري ڪندو هو، ڪو وري بٺيءَ تي ڪم ڪندو هو، ڪو وري ڳوٺن ۾ هاوپو ڪندو هو. جمهوريت لاءِ جانيون ڏيندڙ شهيدن جي خون ۽ انهن جي وارثن جو درد ڪيترو اونهو آهي.۽ جڏهن ته انهن ايم آر ڊي جي شهيدن جي ورثن کي پ پ پ حڪومت 2007 واري دور ۾ پٽيوالي ۽ چوڪيدار جون نوڪريون ڏنيون جن جي شهادت ملڪ ۾ جمهوريت آندي انهن جو ازالو پٽيوالي ۽ چوڪيداري جون نوڪريون ته نٿيون ڪري سگهن پ پ پ حڪمرانن کي گهرجي ته انهن جي وارثن جي وڌيڪ سهائتا ڪنجن جمهوريت لاءِ پنهنجون جانيون قربان ڪيون جن پنهنجي گهرن جي باري ۾ نه سوچيو انهن شهيدن مان ڪي ته ماءُ پيءَ کي اڪيلا پٽ هئا هي درد ڪٿا ڪي اين شاه جي ايم آر ڊي جي شهيدن جي آهي جيڪي وطن تي قربان ٿيا آمريت اڳيان گوڏا نه کوڙيا جمهوريت ۾ ساه ڦوڪڻ جو ڪردار ادا ڪيو ۽ اسان کي انهن جون قربانيون وسارڻ نه گهرجن انهن جون قربانيون يقينن اسان لاءِ سبق آهن ۽اسان کي فخر آهي ۽ هجڻ به گهرجي هي حقيقي ڪهاڻي لکي منهنجي اکين جا ضبط ٽٽي پيا ۽ اڃا وڌيڪ لکي نٿو سگهان.

رت ديس تنهنجي راه ۾

 جي ڦڙو ڦڙو ٿي وهي وڃي

تنهنجو به قرض لهي وڃي

منهنجو به نصيب ٺهي وڃي.

please observe paragraphs

Foto of place their memorial built

What is condition of their heirs today?

Put some update and make it current and relevant.

Feature is always reporting based with human angle.
Referred back

ايم آر ڊي جي تحريڪ ۽ ڪي اين شاه جا شهيد

(امتياز عباسي)

ايم اي پريويس رول نمبر 28

آمريت جا اهي ڏينهن ملڪ جي عوام مٿان اذيتن جي ڏينهن هئا. ملڪ جو عوام مارشل لاء جي بدترين ڏينهن به حوصلا نه هاريا، ايستائين جو عوام جي محبوب ليڊر کي تختيدار تي پهچايو عوام ۽ حڪمرانن  جي وچ ۾  ڀٽي جي خون هڪ لڪير ڇڪي ڇڏي هئي. جنهن کان پوءِ سنڌ جي عوام ۾ آمر حڪمرانن خلاف شديد نفرت جنم ورتو ۽ ان نفرت حڪمرانن کي ٻڌايوته مظلومن جي الڳ تاريخ آهي ۽ پوءِ ملڪ جي مظلوم عوام ظالم حڪمرانن جي خلاف ويڙھ شروع ڪئي. 04 اپريل 1979 ۾ ذوالفقار علي ڀٽو جي ڦاهي کانپوءِ  ملڪ جي سياستدانن ايم آر ڊي جو بنياد وڌو ضياءالحق جي آمريت خلاف جمهوريت جي بحالي لاءِ ايم آر ڊي جي تحريڪ هلي. جنهن ملڪ جي عوام کي پهريون ڀيرو احساس ڏياريو ته  ذوالفقار علي ڀٽوجي نعرو طاقت جو سرچشمو عوام آهي.  اهو نعرو سندس موت کان پوءِ ختم ناهي ٿيو، اهو نعرو ته عوام جي تقدير جو ڏس آهي، اهڙي طرح عوام آمريت جي ظالم راڄ کي للڪاريندي روڊن، رستن، چوڪن، بازارن، ڳوٺن گھٽي گھٽي مان نڪري آيا. ايم آر ڊي تحريڪ کي هر ضلعي اندر منظم ڪيو ويو، 1982ع ۾ ضلعي دادو ۾ ايم آر ڊي تنظيم کي منظم ڪرڻ جي لاءِ سيتا روڊ تي فاضل راهو ۽ غازي صلاح الدين  نه شرڪت ڪئي، الحاج ظفر خان لغاري کي سيڪريٽري جنرل چونڊيو ويو 15 آگسٽ 1983ع کان جمهوريت جي بحالي واري تحريڪ ايم آر ڊي جو آغاز ڪيو ويو ۽ ڪارڪنن کي هدايت ڏني وئي ته جيل ڀريو تحريڪ ۾ گرفتاريون پيش ڪرايون وڃن. 16 آگسٽ تي خيرپور ناٿن شاه جي ڪرڪنن کي دادو چوڪ وٽ گرفتاريون ڏيڻيون هيون. صبح کان وٺي پوليس ۽ قانون نافذ ڪندڙ ادارن جي اهلڪارن دادو چوڪ جي ماڻهن جي اچ وڃ لاءِ سيل ڪيو ڇڏيون هيون، ڪنهن به عام ماڻهو کي چوڪ تي اچڻ جي اجازت نه هئي. حڪمرانن تحريڪ کي ناڪام ڪرڻ لاءِ سڄو بندو بست ڪري ڇڏيو هو، خيرپور ناٿن شاه کان دادو ويندڙ رستن تي چيڪنگ سخت ڪئي وئي هئي.  پوءِ پي پي جي لياقت کوسي عوام تحريڪ جي رسول بخش بروهي جي وي آئي جي علي رضا کوسي عوامي تحريڪ جي شهاب عباسي غلام رحيم ملاح ننڍي عمر جي ڪارڪنن قاضي سرور صبح سويري روڊن بجاءِ ڪچن رستن وسيلي دادو پهتا. هنن جي ورن ۾ پنهنجي پارٽين جا جھندا هئا ۽ هٿن ۾ خالي لٺيون هيون. هنن جيئن ئي دادو چوڪ تي نعرا هڻي، ورن مان جھنڊا ڪڍي سخت نعرا هنيا ته اهلڪارن جي هوصلا پڻ خطا ٿي ويا. 17 آگسٽ تي دادو ۾ احتجاج ڪندڙ عوام مٿان اهلڪارن لاٺي چارج ڪئي ۽ ڳوڙها گئس جا شيل اڇلايا، موٽ ۾ عوام مڇرجي پيو هنن دادو جيل تي حملو ڪيو ۽ جيل ڀڃي ڇڏيا، سيشن ڪورٽ کي باه ڏئي سڄو رڪارڊ ساڙي ڇڏيو ۽ سرڪاري ملڪيتن جي گھني ڀڃڊاه ڪئي. ايم آر ڊي سنڌي ماڻهن جي نفرت جو هڪ روپ هئي، 28 آگسٽ 1983 تي الحاج امير بخش جوڻيجو سابق ايم پي اي مرحوم ڪيترن ئي سائين جن ۾ فيصل ساند ، جان محمد بروهي، ابراهيم جوڻيجو گرفتاري لاءِ سوين ماڻهن جي قافلي سان ڪي اين شاه بس اسٽاپ تي هئا،  ته مٿان پوليس ڪڙهي پئي عوام جذبات ٿي وئي هنن پوليس اسٽيشن جو گھيرائو ڪيو ۽ انهن ڀتون ڊاهي ڇڏيون بعد ۾ مختيارڪار آفيس کي ساڙي ڇڏيو، سمورو رڪارڊ به سڙي ويو. ان وقت جي ايس ايڇ او محمد علي جٽ عوام جي مٿان شيل اڇلايا، ۽ انڌاڌنڌ گوليون هلايون جنهن ۾ 18 ورهين جو نوجوان عبدالعزيز لاکير شهيد ٿي ويو. هو خيرپور ناٿن شاه ۾ ايم آر ڊي جو پهريون شهيد هو. قانون لاڳو ڪندڙ ادارن جي پوليس جي ڏاڍ ماڻهن جي حوصلن کي بلند ڪري ڇڏيو، ۽ هي ماڻهو ايئن هوندو هو جيئن جيل ۽ انهن جي هٿن ۾ ٽي رنگو جھنڊو هو. ان ڏينهن شهر جا ماڻهو پاڻ مرادو ڪاروبار بند ڪري سموري شهرن جي چوڪن ۽ بس اسٽاپ تي پهچي پاڻ مرادو گرفتاريون ڏئي، جيل ڀريندا هئا. اهو انقلاب هو ڪنهن به پارٽي جو ماڻهو هجي پر ان کي آمريت ۽آمر ضياء کان نفرت هئي. اهڙي طرح آمر ضياء خلاف نفرت ۽ گرفتارين جو سلسلو جاري هو، 12 سپٽمبر 1983، جو ڏهاڙواهو ڏهاڙو هو، جڏهن سيتا روڊ جي ڪجھ ماڻهن تي قانون نافذ ڪندڙ ادارن جي اهلڪارن ماڻهن کي گرفتار ڪري تشدد ڪيو. ان وقت انهن جو هيڊ ڪواٽر ريسٽ هائوس هو، جتي انهن کي بند ڪيو ويو. ان کان پوءِ پيپلز پارٽي جي ڪارڪنن ۽ مڪاني ماڻهن انهن کي ڇڏائڻ لاءِ ريسٽ هائوس ڏانهن رخ ڪيو. هٿين خالي ماڻهن جڏهن قانون نافذ ڪندڙ ادارن سان مزاحمت ڪئي ته انهن سوين آيل ماڻهن مٿان هٿيارن جا منهن کولي ڇڏيا. سوين ماڻهن ۾ ڀاڄ پئجي وئي ۽ لاش ڪرندا رهيا. سمورا روڊ رت سان ڀرجي ويا. قانون لاڳو ڪرڻ وارن اهلڪارن سموري شهر ۾ ڪرفيو لاڳو ڪيو، ڪيترائي لاش گم ڪري ڇڏيا. باقي شهيد غلام، نبي کوسو، شهيد الله ورايو لانگاه، شهيد نظام دين نائچ، شهيد حبيب الله لغاري، شهيد شاهنواز کوسو، شهيد عبدالغني ابڙو، شهيد ديدار کوکر، شهيد خمير جاگيراڻي، جا لاش ڏنا ويا شهيد عبدالعزيز لاکير، جنهن ڪجھ ڏينهن اڳ شهادت ماڻي، هن شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي عشق ۾ اهو نه ڄاتو ته ڪو موت به ملندو، هنن شهادت ماڻي موت کي وساري تاريخ جي ورڪن ۾ منهنجا نالا سونهري اکرن ۾ لکرايا، هي اهي ماڻهو هئا جيڪي پرهيت هئا نه ڪي وڏا ماڻهو هئا نه ئي وڏن ماڻهن جا اولاد هئا. هو غريب مسڪين هئا انهن جي بيڪ گرائونڊ اهو هو ته ڪو هوٽل تي مزوري ڪندو هو، ڪو وري بٺيءَ تي ڪم ڪندو هو، ڪو وري ڳوٺن ۾ هاوپو ڪندو هو. جمهوريت لاءِ جانيون ڏيندڙ شهيدن جي خون ۽ انهن جي وارثن جو درد ڪيترو اونهو آهي، بس منهنجي اکين ۾ لڙڪ آهن ۽ مان وڌيڪ ڪجھ لکي نه ٿو سگهان.  

Practical work carried under supervision of Sir Sohail Sangi 

 

Hosteler's life by Sadam Lashari

Revised. Its is short (426 words, we need at least 600 words 

Hosteler's life by Sadam Lashari

فـــــيــــچر

 هاسٽل ۾ رهڻ وارن جي ڏک ڀري داستان               صدام حسين لاشاري  

اڪثر اهو چيو ويندو آهي ته جنهن شاگرد پنهنجي زندگي جا ڏينهن هاسٽل ۾ نه گذاريا ته ائين سمجهو ان زندگي ئي نه گذاري شاگرد پنهنجي زندگي مان اهو ڪجهو ناهي سکي سگندو جيڪو هوهاسٽل ۾رهي سکي ٿو. اگر هاسٽل تي هڪ نظر وجهون ته شاگردن کي اهي سهولتون نه پيون ملن جن جا هو اڃا تائين منتظر آهن. مختلف شاگردن جو چوڻ هو ته اسان کي ان معيار جو کاڌو نه پيو ملي جيڪو ملڻ گهرجي ۽ ان سان گڏو گڏ پاڻي جو به تمام گهڻو بحران رهيو آهي, کاڌي سان گڏوگڏ پاڻي شاگردن کي سٺي طريقي سان نه پيو ملي ان جي وجهه اڃا تائين شاگردن کي ناهي ٻڌائي وئي. هڪ شاگرد پنهنجي ڏک جو داستان ٻڌائيندي چيو ته پاڻي جو تمام گهڻو مسئلو رهيو آهي پر عجيب واقعا به ٿيندا رهيا آهن جئين ته هڪ دفعي ڊپارٽمينٽ وڃڻ لاءِ جڏهن آرام مان اٿيس ۽ واش روم جي طرف وڃي صابڻ استعمال ڪيس ته ان دوران ئي پاڻي ٽنڪي مان اچڻ ختم ٿي ويو.                           ڪجهه شاگردن کي هاسٽل جي اندر اچڻ لاءِ به مشڪلاتين کي منهن ڏيڻو پئي ٿو انتظاميان سختي ڪري امن جي نشاني ته ظاهر ڪئي آهي، پر ان سان گڏوگڏ انهن کي کپي ته شاگردن جي والدين ۽ مائٽن کي وڌم ۾ وڌ 2 يا 3 ڏينهن رهڻ جي اجازت ڏني وڃي ۽ تسلي طور ته انهن جا ڪارڊ پاڻ وٽ رکيا وڃن جيستائين اهي هاسٽل جي اندر موجودآهن ته جيئن والدين شاگردن جي پرک پاڻ هاسٽل ۾ رهي ڪري سگهن. ان سان گڏوگڏ هڪ ٻيو مسئلو اهو به آهي ته هاسٽل صرف ۽ صرف شاگردن جي رهڻ جي جاءِ آهي پر هاسٽل ۾ اڻ ڳڻپ ڪتا پڻ رهن پيا جنهن جو اثر شاگردن تي پئي ٿو، جئين ته شاگرد هڪ هاسٽل کان ٻئي هاسٽل ڏانهن وڃڻ کان محروم آهن خاص طور تي محترم بينظير بهڻو شهيد هاسٽل ۾ 8 بجي کان بعد ۾ رومن مان نڪرڻ هڪ وڏو مسئلو آهي.

يا ائين کڻي چئجي ته سنڌيونيورسٽي واحد يونيورسٽي آهي جتي ڪتا به تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ايندا آهن.هاسٽل اندر صفائي به ٽائيم تي نه پئي ٿئي سئيپرن جو عملو عمومن غائب رهي ٿو. ڪيترن ئي سالن کان اهو ٻڌندا پيا اچون ته جلداز جلد هاسٽل تي انٽرنيٽ جي سهولت فراهم ڪئي ويندي ليڪن هر سال وانگر اهي واعدا پنهنجي جاءِ ته قائم  وادائم آهن خاص طور تي ميڊيا ۽ ڪمپيوٽر سان تعلق رکندڙ شاگرد هاسٽل ۾ انٽرنيٽ نه هجڻ تي سخت پريشاني کي منهن ڏئي رهيا آهن.

نالو؛ صدام حسين لاشاري  

ڪلاس؛ ايم .اي پريويس

رول نمبر: 52

Referred back. does not reflect real picture 

Observe paragraps

Picture is very poor

Feedback later

فيچر

نالو؛ صدام حسين لاشاري  

ڪلاس؛ ايم .اي پريويس

رول نمبر: 52

(هاسٽل ۾ رهڻ وارن جي ڏک ڀري داستان)

اڪثر اهو چيو ويندو آهي ته جنهن شاگرد پنهنجي زندگي جا ڏينهن هاسٽل ۾ نه گذاريا ته ائين سمجهو ان زندگي ئي نه گذاري شاگرد پنهنجي زندگي مان اهو ڪجهو ناهي سکي سگندو جيڪو هوهاسٽل ۾رهي سکي ٿو. اگر هاسٽل تي هڪ نظر وجهون ته شاگردن کي اهي سهولتون نه پيون ملن جن جا هو اڃا تائين منتظر آهن. مختلف شاگردن جو چوڻ هو ته اسان کي ان معيار جو کاڌو نه پيو ملي جيڪو ملڻ گهرجي ۽ ان سان گڏو گڏ پاڻي جو به تمام گهڻو بحران رهيو آهي کاڌي سان گڏوگڏ پاڻي شاگردن کي سٺي طريقي سان نه پيو ملي ان جي وجهه اڃا تائين شاگردن کي ناهي ٻڌائي وئي. هڪ شاگرد پنهنجي ڏک جو داستان ٻڌائيندي چيو ته پاڻي جو تمام گهڻو مسئلو رهيو آهي پر عجيب واقعا به ٿيندا رهيا آهن جئين ته هڪ دفعي ڊپارٽمينٽ وڃڻ لاءِ جڏهن آرام مان اٿيس ۽ واش روم جي طرف وڃي صابڻ استعمال ڪيس ته ان دوران ئي پاڻي ٽنڪي مان اچڻ ختم ٿي ويو. ڪجهه شاگردن کي هاسٽل جي اندر اچڻ لاءِ به مشڪلاتين کي منهن ڏيڻو پئي ٿو انتظاميان سختي ڪري امن جي نشاني ته ظاهر ڪئي آهي، پر ان سان گڏوگڏ انهن کي کپي ته شاگردن جي والدين ۽ مائٽن کي وڌم ۾ وڌ 2 يا 3 ڏينهن رهڻ جي اجازت ڏني وڃي ۽ تسلي طور ته انهن جا ڪارڊ پاڻ وٽ رکيا وڃن جيستائين اهي هاسٽل جي اندر موجودآهن ته جيئن والدين شاگردن جي پرک پاڻ هاسٽل ۾ رهي ڪري سگهن. ان سان گڏوگڏ هڪ ٻيو مسئلو اهو به آهي ته هاسٽل صرف ۽ صرف شاگردن جي رهڻ جي جاءِ آهي پر هاسٽل ۾ اڻ ڳڻپ ڪتا پڻ رهن پيا جنهن جو اثر شاگردن تي پئي ٿو، جئين ته شاگرد هڪ هاسٽل کان ٻئي هاسٽل ڏانهن وڃڻ کان محروم آهن خاص طور تي محترم بينظير بهڻو شهيد هاسٽل ۾ 8 بجي کان بعد ۾ رومن مان نڪرڻ هڪ وڏو مسئلو آهي.

يا ائين کڻي چئجي ته سنڌيونيورسٽي واحد يونيورسٽي آهي جتي ڪتا به تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ايندا آهن. 

هاسٽل اندر صفائي به ٽائيم تي نه پئي ٿئي سئيپرن جو عملو عمومن غائب رهي ٿو. ڪيترن ئي سالن کان اهو ٻڌندا پيا اچون ته جلداز جلد هاسٽل تي انٽرنيٽ جي سهولت فراهم ڪئي ويندي ليڪن هر سال وانگر اهي واعدا پنهنجي جاءِ ته قائم  وادائم آهن خاص طور تي ميڊيا ۽ ڪمپيوٽر سان تعلق رکندڙ شاگرد هاسٽل ۾ انٽرنيٽ نه هجڻ تي سخت پريشاني کي منهن ڏئي رهيا آهن. 

Practical work Under supervision of Sir Sohail Sangi