Interview with poet Parwano Bhatti

Foto of Parwano Bhatti sb is needed. 

Interview with Parwano Bhatti - by Dure Shahwar Mirza

دُرِ شھوار مرزا ماس ڪميونيڪيشن 2 K16 

ڪلاس: M.A (Previous) 

(انٽرويو)

پروانو ڀٽي صاحب

نامياري صحافي ۽ شاعر پروانو ڀٽي سان ڳالھ ٻولھ اسين پھنجي گھر ۾ مسافر مسافر....

اسان جي مھمان شخصيت محترم سائين پروانو ڀٽي صاحب 16 فيبريري 1934 تي ضلع دادوءَ جي هڪ ننڍري ڳوٺ ۾ جنم ورتو. سندن اصل نالو ميوه خان رکيو ويو. سندن والد صاحب نالو گل محمد ڀٽي هو. ننڍئَ عمر ۾شاعري شروع ڪيائون. شروع ۾ سندن تخلص “جوهر” پوءِ “ميرل” “آزاد” ۽ 1950 ۾ شاعري لاءِ موجوده تخلص “پروانو” اختيار ڪيائون. پروانو صاحب 1949 ۾ سنڌي فائنل جو امتحان پاس ڪري پرائمري ٽيچر ٿيا. 1953 ۾ تپيداري ڪاليج ۾ داخل ٿيا. هي امتحان پاس ڪري ڪجھ وقت تپيدار به ٿيا. 1947 کان شاعري شروع ڪيائون، 1953 ۾ نامياري شاعر ڊاڪٽر محمد ابراهيم خليل کي شاعري ۾ پهنجو استاد ڪيائون. صحافت سان دلچسپيءَ جي ڪري روزاني هلال پاڪستان ۽ عبرت اخبار کان صحافت جو سفر شروع ڪيائون ۽ وڏو نالو ڪيائون. اخبارن ۾ قطع نگاري سبب به وڏي شهرت حاصل ڪيائون. ڊسٽرڪٽ ڪائونسل حيدرآباد پبلڪ اسڪول حيدرآباد ۽ سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊو ڄام ۾ پبلڪ رليشن آفيسر طور به خدمتون سر انجام ڏنيون اٿن.

سنڌي صحافت ۽ شاعريءَ لاءِ پاڻ سڄي حياتي بهترين خدمتون سر انجام ڏيندا رهيا آهن پر ڏک جي ڳالھ آهي ته سندن ڪو به شاعريءَ جو ڪتاب اڃان تائين شايع نه ٿي سگهيو آهي. پاڻ هن وقت 82 سالن جا آهن.

سنڌ جي هن معروف شخصيت پروانو صاحب کان مهنجو پهريون سوال هي هئو...

سوال: اوهان لکڻ جي شروعات ڪڏهن ڪئي، پهرين لکڻي ڪهڙي هئي ۽ اها ڪٿي ڇپي؟

جواب:  مون لکڻ  جي  شروعات  1948 کان  ڪئي، 1947 ۾ سنڌي فائنل امتحان پاس ڪيو. پوءِ 1948 ۾ آئون ٽيچر ٿيس سنڌي لکڻ پڙهڻ جو شوق  ننڊي هوندي کان هو، 1948 ۾ مون شاعري ڪئي، 14 آگست 1947 جڏهن پاڪستان قائم ٿيو ته آئون هڪڙو ننڊو گوٽ آهي بدين هينئر بدين ضلو آهي هُن زماني ۾ حيدرآباد ضلعو هو ڪڊهڻ هڪڙو ننڊو گوٽ آهي. هن ڪڊهڻ جي پرائمري اسڪول ۾ جيڪا صُبح جو اسمبلي ٿيندي هُئي ان اسمبلي ۾ مون شعر پڙهيو هو “پيارو پاڪستان” مون جو لکيل پهنجو پڙهيو اها مهنجي شاعري جي ابتدا هئي حيدرآباد مان هُن زماني ۾ هڪڙي اخبار نڪرندي هُئي “هلالِ پاڪستان” جيڪا هاڻ ڪراچي مان ٿي نڪري. اُن هلالِ پاڪستان ۾ آئون اُهي مضمون ٻارن جي ٻاري ۾ يا جنرلي طرح سان آئون لکندو هئس، پو اِهي منهجي اُهي لکڻيون پهريون پهريون اُتي ڇپيون.

سوال: اوهان ادب ۾ آيا ته پهرين شاعر ٿيا يا صحافي؟

جواب: ادب  ۾ هي  ٻئي  الگ  شيئون  آهن، هر صحافي اديب نٿو ٿي سگهي پر هر اديب صحافي ٿي سگهي ٿو. جڏهن ڪو صحافي چوي ته مان اديب آهيان ته اهيو ڏاڊو مشڪل آهي پر ڪو اديب چوي ته آئون صحافي آهيان اهيو ٿي سگهي ٿو. حيدرآباد اسلاميه دارلعشاء قرآن پريس هوندي هئي جنهن جو مالڪ محمد عثمان ڏپلائي هو. آئون ڏپلائي سائين جي آفس ۾ ويس منهجي عمر 19، 20 سال هئي. مون ڪڏهن به ڏپلائي صاحب کي ڪون ڏٺو هو، ٻه ٽي بزرگن سان ويٺا هئا. ڪچهري لڳي پئي هئي، مون ٻڌايو ته منهجو نالو ميوه خان آهي اهيان آئون پرواني جي نالي سان مشهور ڪون هُئس. مون ٻڌايو ته مون سنڌي فائنل ڪڊهڻ جي شهر مان پاس ڪئي آهي ته ڏاڊو خوش ٿيو ته ٿر آهي مونکي چئين ته پاڻ ڳوٺائي آهيون مون چيو ها ڳوٺائي آهيون ڏپلائي صاحب مون کان پهريون سوال ڪيو ته نوڪري ڪندي اخبار ۾ ڪم ڪندي مون چيو ها اخبار ۾ ڪم ڪندس.رپيو روز جي حساب سان مون ڏپلائي صاحب وٽ ڪم ڪيو 30 رپيه مهينو. مون جيڪو روزگار پنهنجو ڪيو آهي پنهنجي محنت سان ڪيو آهي. ائين آئون صحافت جي دنيا ۾ آيس.

سوال: صحافت ۾ توهان ڪهڙين ڪهڙين اخبارن ۾ ڪم ڪيو؟

جواب: صحافت ۾ مون  ابتداء  ڪئي هلالِ پاڪستان کان پر ڇا ڪاڻ  ته ڏپلائي صاحب وٽ ڪم ڪندي جيڪا عبرت اخبار ڊيلي آهي اُها هُن وقت هفتي وار نڪرندي هُئي ۽ ڏپلائي صاحب جو ڪتابي سلسلو هو عبرت ماهوار ڪتابي سلسلو پو ان ماهوار ڪتابي سلسلي ۾ ڏاڊو مشهور شعر هوندو هو.

یارب یہ التجا  ہے کرم  تو  اگر  کرے

وہ بات دے قلم کو  جو دل پر اثر کرے

اهيو ڪتاب جي مٿان لکيل هوندو هو ۽ جيڪو ڏپلائي صاحب مضمون لکندو هو اُن جي مٿان اهيو شعر هوندو هو ۽ ٻيو عبرت اي اکيون وارا عبرت حاصل ڪيو. قرآن شريف جي آيت آهي. هن جي هيٺان لکبو هو عبرت وٺو. پو اُتي اهيو مون صحافت جي سلسلي ۾ ڪم شروع ڪيو. ڊيلي هلالِ پاڪستان پنهنجو هڪڙو نمبر ماهوار ايڊيشن ڪڊيو ته مونکي آفر ٿي ته توهان ماهوار ايڊيشن ۾ اچي ڪم ڪيو. پوءِ مون ماهوار ايڊيشن ۾ ڪم ڪيو. مونکي ماهوار ايڊيشن ۾ انچارج ڪيو ويو. عبرت ۾ مون کي مرحوم شيخ علي محمد تمام وڏو نالو آهي. سنڌي صحافت ۾ اُهو مونکي وٺي آهيو. 21 سال لاڳيتو مون عبرت ۾ ڪم ڪيو. شيخ صاحب پنهنجي اخبار ڪڊي قلعي جي پاسي مان آفتاب اخبار گول بلڊنگ جي ڀرسان اُن ۾ به مون ڪم ڪيو، ته مون هلالِ پاڪستان، عبرت ۽ آفتاب اخبار ۾ ڪم ڪيو.

سوال: توهان  صحافت  ۾ رپورٽنگ  سان  گڏ  ڏاڊا  زبردست  قطعه  به اخبارن ۾ لکيا آهن، اُهي ڪهڙن موضوعن کان متاثر ٿي لکندا هُئا؟

جواب: قطعه سنڌي ادب ۾ تمام گهڻا  لکيا ويا  آهن ۽ سُٺن شاعرن لکيا آهن جن ۾ منهنجا ڪيترا استاد شاعر هئا جيڪي مون کان سينيئر هئا. شاعري ۾ منهنجو استاد ڊاڪٽر شيخ محمد ابراهيم خليل هو ۽ اُن جي نظرداري ۾ مونکي اهيو تخلص آهي جيڪو پروانو مليو نه ته منهنجو تخلص شاعري ۾ ميوه خان ميول هوندو هو تڏهن تخلص جوهر به رکيو ويو پر پوءِ مرحوم استاد مونکي چيو ته تون اسان جو پروانو آهين ته بس هاڻ تون پروانو ٿي وڃ اهين آئون پروانو ٿي ويس. شاعر و شاعري ۾ مون ڪوشش ڪئي ته هي صنف جيڪا آهي ان جو گهٽ استمال پيو ٿي غزل لکجن پيا، گيت لکجن پيا پر هن پاسي روبائي ۽ قطعه تي ڪير توجه ڪونه ٿو ڏي هالانڪي اڳ ۾ شعراء ڪرام لکندا هئا. آئون خوش نصيب هُنن شاعرن مان آهيان. منهنجي الله جا لک لک مون تي احسان ۽ ڪرم آهن منهنجي رب جا جو مون پنج هزار قطعه لکيا.

سوال:هن وقت تائين توهان ڪيترا قطعه  لکيا  آهن  ڇا  انهن  جو  ڪو مجموعو مرتب ڪيو اٿو؟ 

جواب: مون پنج  هزار  قطعه  لکيا  آهن پر ڪو مجموعو آئون  مرتب  نه ڪري سگهيو آهيان ڇو ته منهنجا مالي حالات اهي نه آهن ته منهنجي ڪا ڪتاب ڇپجي يه آئون ڇپرائي سگهان.

سوال: اوهان جو والد  صاحب  ته  پوليس  ۾ هو  پوءِ  اوهان  پوليس ڊپارٽمينٽ ۾ ڇو نه ويا؟

جواب: بابا  سائين جو خيال  منهنجي متعلق پوليس لاءِ نه هو، بابا سائين جو خيال هو ته آئون تپيدار ٿيان. هُن زماني ۾ تپيدار وڏي نوڪري هُئي.

سوال: خبر  پئي  آهي  ته توهان  تپيداري  جو ڪورس به ڪيو، پوءِ ان شعبي ۾ ڇو نه ويا؟

جواب: مون 1953 ۾ تپيدار ڪاليج  ۾ داخلا  ورتي. آئون  تپيدار  پڙهي پاس ٿيس پنج، ڇهه مهينا نوڪري ڪيم بيمار ٿيس مون تپيداري ڇڏي ڏني. ڏهين جو آئون تپيدار اسڪول ۾ ۽ شام آئون ڏپلائي صاحب وٽ ڪم ڪندو هُئس.

سوال: شروع ۾ توهان پرائمري استاد به هُئا، اها نوڪري ڪيترو وقت  ڪيوءَ ۽ ڇو ڇڏيوءَ؟

جواب: پنج  سال مون ماستري  ڪئي  مختلف  اسڪول هُئا. حيدرآباد ضلعو هو هُن زماني ۾ بدين ضلعو اڄان نه ٿيو هو. بدين تعلقي ۾ ماتلي تعلقي ۾ ٽنڊو محمد خان تعلقو، حيدرآباد تعلقو، هالا تعلقو انهن سڀنن ۾ مون نوڪري ڪئي. چار، پنج مهينا، ڪٿي سال ڪٿي ڏيڊ سال نوڪري ڪئي. آخري منهنجي نوڪري جيڪا هُئي سا هالا تعلقي جي تاجر لغاري اسڪول جيڪو اڄان تائين هُتي اسڪول آهي. منکي وري اخبار جو شوق تنهن ڪري مون ماستري ڇڏي ڏني.

سوال: توهان  مشاعرن ۾ ادبي گڏجائين  جا  اسٽيج  سيڪريٽري به رهيا آهيو ڪي يادگار محفلون جن ۾ توهان جي سامهون وڏيون  وڏيون هستيون ويٺل هيون؟

جواب: آئون ادبي ڪانفرنس جو اسٽيج  سيڪريٽري  هوندو هُئس. سچل سرمست جي ميلي تي ادبي ڪانفرنس ٿي، پهرين ادبي ڪانفرنس ٿي ائون اسٽيج سيڪريٽري هُئس، 1963، 1964 ۾.هڪڙو سال پوءِ 1964، 1965 ۾ قلندر لال شهباز جي ميلي تي ادبي ڪانفرنس ٿي آئون اسٽيج سيڪريٽري رهيس. سسي جي ميلي تي ادبي ڪانفرنس ٿي آئون اسٽيج سيڪريٽري رهيس.آئون هٿي سنڌي ادب جي اندر جيڪي وڏيون  ادبي آرگنائزيشن آهن جمعيت شعرائي سنڌ سڄي سنڌ جي شاعرن جي آرگنائزيشن هُئي آئون ان جو ميمبر به رهيس پو جڏهن آئون ڊاڪٽر شيخ محمد آبراهيم خليل وٽ آيس تڏهن آئون بدمِ خليل جو ميمبر رهيس. قبله مخدوم محمد زما طالبعلم مولا بدمِ طالبعلم مولا قائم ڪئي هُئي ان جو به ميمبر رهيس. ٽنڊي محمد خان ۾ اسان ازان بسمل قائم ڪئي بدمِ ادب قائم ڪئي. 1954 ۾ ڌاري سنڌي ادبي سنگت مون قائم ڪئي. ٽنڊي محمد خان جيڪا اڄان تائين آهي. چونڊون ٿينديون آهن هر سال آئون ان جو مُحرڪ رهيس شروع کان وٺي. پو ٿورو وقت 2000 ڌاري 2001 ڌاري بدمِ روح ريحان مون قائم ڪئي امين سنڌي جي گهر جيڪا اڄان تائين آهي.

سوال: توهان هڪ سنڌي فلم “محبوب مٺا” ۾ ڪم به ڪيو، اهو تجربو ڪئين رهيو؟

جواب: سٺو رهيو! ان جو هڪڙو داستان اهيو آهي ته آئون ڪو فلم جي لاءِ ويو ڪون هئس. سنڍي فلم هُئي “پرديسي” ان فلم جي لاءِ مون کي ۽ مصطٓفي قريشي کي چونڊيو ويو، آئون ڏاڊو خوش هُجان مون اچي گهر ڳالهه ڪئي ٽنڊو محمد خان، بابا سائين پوليس ۾ هو مون جو بابا سائين کي ٻڌايو ته فلم ۾ ڪم مليو آهي پر مونکي اجازت ڪانه ملي.1970 يا 1971 ۾ منهنجو دوست هوندو هو الطاف عباسي، ڊائريڪٽر ايڪسائيز ٽيڪسيشن ڪراچي. جڏهن به ڪراچي ويندو هُئس هُن وٽ رهندو هُئس. هڪ ڏينهن ڪراچي گُهمائڻ لاءِ وٺي هليو ۽ هڪ اسٽوڊيو ڏيکارئين جتي فلم محبوب مٺا تي ڪم په هليو. اُتي فلم جي پروڊيوسر سان ملياسين هُن مونکي چاچا ڪري سڏيو، منهنجي واقفيت هي ڪانه هُئي مون سمجهو آئون عمر ۾ وڏو آهيان تنهن ڪري چاچا ڪري سڏي ٿو، پُڇئين! توهين بيراج ۾ تپيدار هُئا، مون چيو ها هُئس، محترم مقداد گورماڻي هو مون چيو ها هو چئين آئون ان جو پُٽ آهيان توهان بابا وٽ ايندا هُئا ته اسين تڏهن ننڊڙا هُئاسين تنهن ڪري آئون چاچا چوان ٿو، آئون پنهنجي فلم محبوب مٺا پيو ٺاهيان ان ۾ هڪڙو پارٽ آهي مهرباني ڪري توهان ڪريو ۽ آئون اداڪار ٿي ويس. منهنجو تجربو سٺو رهيو پر ماحول مونکي پسند ڪونه آهيو اِن ڪري مون ڪي ٻي فلم ۾ ڪم نه ڪيو.

سوال: ڇا توهان پنهنجي آٽو بايو گرافي يا زندگي جو احوال لکو پيا؟

جواب: ها مون هڪڙو احوال لکيو هو امرتا رسالو نڪرندو هو پو اُن ۾ هڪڙو منهنجو شعر هو منهنجي پنهنجي زندگي جي متعلق ته،

ڪتاب  زندگي  جا  ورڪ  ويٺو  هاڻي  اُٿلايان

ڪمائي هيتري ساري سا ڪهڙن سلسلن ۾ وئي

ڪيم جو شاعري ته لاءِ ساگم ٿي ڪاغذن ۾ وئي

آئون لکندو آهيان ڪڏهن ڪڏهن. ڪتاب زندگي جا ورڪ جي عنوان سان امرتا رسالو حيدرآباد ۾ نڪرندو هو اُن ۾ 18 ڪستون پنهنجي زندگي جون لکيون.

سوال: توهان سنڌ جي ماڻهن لاءِ ڪهڙو پيغام ڏيڻ پسند ڪندوءَ؟

جواب: سنڌ جي ماڻهن لاءِ هڪڙو هي پيغام آهي ته “شاه عبدالطيف ڀٽائيؒ کي پڙهن.

Practical work carried under supervision of Sir Sohail Sangi 

#ParwanoBhatti

Topics

 آرٹیکل اور فیچر ٹاپکس فرسٹ سیمسٹر 

۱۔ مہناز صابر رول 36 آرٹیکل حیدرآباد کی کچی آبادیاں   فیچر: پی اے میوزیم 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۲۔ محمد شمس رول 41 : آرٹیکلسندھ جی زراعت میں نقلی کھاد دواﺅں  فیچر: حیدرآباد ٹنڈو آدم سفر نامو 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۳۔احسن شکیل رول 7 : آرٹیکلسندھ جی تباہ تھیندڑ زراعت  فیچر: ۔۔۔000 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۴۔حور خان رول 27 : آرٹیکل تھر میں قحط اور اشیائے خوردنی کی کمی  فیچر: ۔۔۔000 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۵۔ وسیم احمد رول 68 :آرٹیکل بجلی جی تارن ماں پہتل نقصان  فیچر: ۔۔۔000

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۶۔فھیم احمد۔ رول 20 :آرٹیکل جامشوری جوں کالونیوں ۔۔۔  فیچر: ۔۔۔000

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۷۔عبدالستار رول 04 آرٹیکل جامشورو شہر چھو نہ تھی سگھیو ۔۔   فیچر: ۔۔۔000

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۸۔آکاش رول: 10: آرٹیکل تھر جو ڈکار : میڈیا کیئں تھی ڈسی۔  فیچر: گوڑی مندر 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۹۔عبدالغفار رول 2: آرٹیکل ۔ پکھین ساں محبت ۔   فیچر: ہاسٹل جی زندگی۔۔؟؟؟

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۰۱۔واثق میمن رول70 :آرٹیکل میڈیا کی وجہ سے بڑھتی احساس محرومی،  فیچر: بدین کی چنری 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۱۱۔اعجاز علی: رول 8: آرٹیکل: اسانجو رول ماڈل ۔   فیچر : ۔۔000 ۔۔۔۔

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۲۱۔ عبداللہ خان رول39 : آرٹیکل میوزک میں گزشتہ ۵ سال میں تبدیلیاں؛  فیچر: ۔۔۔000۔ 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۳۱۔شاہ رخ 71رول : آرٹیکل شہر میں گندگی۔ کچھ علاج اسکا بھی ہو۔  فیچر: ۔۔۔000۔۔۔۔

۴۱۔ صدام لاشاری رول 52 : آرٹیکل۔ علم جی روشنی   فیچر : ہاسٹل لائیف

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

 ۵۱۔ رشید نظامانی آرٹیکل۔ سندھی سامج تی انٹرنیٹ جا اثر ۔۔  فیچر : سندھ یونیورسٹی میں پڑھند شاگرد 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۶۱۔ محمد عمیرآرٹیکل پاکستان میں غریب کے بچے کی تعلیم۔  فیچر : تھر کا سفر 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

 ۷۱۔ در شہوار مرزا رول 19 آرٹیکلاپنے بچوں کو سوشل سائنسز پڑھائیں۔  فیچر : نظر، وہم ۔۔۔ 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

 ۸۱ ۔۔۔۔ رول ۔ 64 آرٹیکلحیدرآباد میں ادبی اجحانات 70 سے2010 تک  فیچر : حیدرآبادکا ادبی ماحول 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

 ۹۱۔ ثنا ¾ شیخ رول 55 آرٹیکل بیروزگاری کسی معذوری سے کم نہیں  فیچر : کیا کہیں گے لوگ۔۔ 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ 

 ۰۲۔فریہ اسلم رول 21 : آرٹیکل پانی کا بحران    فیچر : راما پیر 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۲۲۔ امتیاز علی عباسی رول 28: آرٹیکلتعلیمی اداروں میں حفاظتی اقدامات  فیچر: کے این شاہ میں ایم آر ڈی کے شہداء

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

۳۲۔ طارق چانڈیو رول 63 آرٹیکلسندھ جوں مکھیہ لائبرریوں۔۔  فیچر: ستن بھائرن جی کہانی۔ 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

 ۴۲۔ رحما رول 50 آرٹیکل حیدرآباد شہر میں فقیروں کی بھرمار،   فیچر: مٹیاری جو ماﺅ

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

 ۵۲۔ سحر علی جکھرانی رول 53: feature Winter hoidays in Sindh. Article : Unemployment in Pak

Katchi Abadis of Hyderabad - Mehnaz Sabir

What measures govt has taken to regularise thee settlements?
Should name some major abadis. Which is oldest one,
 How they developed. There are many in main city areas.  and also in cantonment board areas. 
 Refer to soem reports of govt or research reports etc.
Article
Katchi Abadis of Hyderabad
Mehnaz Sabir
MA (previous)
2k16/MMC/36 Previous

There are many katchi abadis in Hyderabad from that 99 katchi abadis had been identified in the district, which included 54 in taluka city,39 in taluka Latifabad and three each in Qasimabad and Hyderabad rural talukas.
All the people who are living in katchi abadis they mainly live in the houses that are made of bricks, clay or mud. In their houses there are almost two or three rooms. All the families live together in joint way because the poor people cannot afford more than one houses.
Deficiency of facilities are very much present there, neither gas, nor clean water and even electricity is not present in some katchi abadis. Heap of garbage has also been seen there, their children also plays games on that dirty place and become sick but government does not survey at all.
Some people of katchi abadis are very poor that they have not even the houses of mud and bricks. They live in tents (Jhuggis). Sometimes it happens fire spread out in jhuggis due to which there are many loss of lives emerged and by dint of this fire majority of children become scorch and died, some where it happens that poor people become homeless. Government does not take any action regarding this sorrowful situation because these people have not any status in society therefore no response of government appeared. They themselves start leading their lives and construct their jhuggis again.
Poverty, being the main hindrance in rural development, causes many social problems as well infect, it has made the rural society both rigid and iniquitous. Crimes like theft, robbery, kidnapping are actually the outcome of poverty in the society. Most of the intellectuals in Pakistan are agreed on the maxim that poverty is the worst course for any society. This is the poverty that make the people of the society do illegal activities. If one has no food for himself and his family, no cloth for himself and his family, no health care facilities, no respect in his society then how can we expect that he will observe all the moral as well as legal Laws of his society and his country. So, poverty is the mother of all the challenges of rural development. The sole solution to tackle these challenges is justice and equal distribution of country’s resources among the people. If we cannot do so, this will be so ferocious thing that we could not repent in future.
Unemployment is another challenge in the rural development of Pakistan. This is a serious social problem. It hinders the smooth running of a country. Revolt among the masses against the government had always been exercised mainly because of unemployment. It can cause intractable social problems and massive corruption. Therefore it should be tackle before it paralyses the whole structure of society. In Pakistan the challenge of unemployment is so fierce that it seems that this will wash away all the efforts being done for the development of rural areas.
Further, rural households with low income do not have enough saving capacity due to their low incomes to enable adequate capital formation for raising the productivity of both land and labor and there by optimizing their potential. Mass migration from rural areas to cities will lead an increase in katchi abadis or unplanned settlement in all of Pakistan cities.
Why is it so hard to accept the facts? First go and check these katchi abadis. You cannot find a solution unless you accept that there is a problem. Many of these katchi abadis are illegal and have poor facilities. No clean water and sewerage, infact some of these are next to sewerage nalas. So what do you expect, healthy atmosphere? Do your poverty and police corruption easily find gambling and drugs dens there.
Government must take the serious decision and must act on these attempts, so that the lives of people will be better and condition would be better of our country and then our country will progress n good manner. 

Under Supervision of Sir Sohail Sangi

#MehnazSabir, #Hyderabad, 

گوڙي جو مندر Jain Temple

This is feature, which is always reporting based. This is all secondary data. What about primary data Experts opinion today? whats it exactly condition? Current relevant.. Just fulfilled formality.. 

 photo are needed

 Name of author should also be written in the matter. File name is not proper.

Also should write this is feature, article or any thing else. 

 Do not give quotes to headline

گوڙي جو مندر، ڏوٿين ڏٺو جئين

سنڌ جي سدا ملوڪ ڌرتي جي عظيم تهذيب جا اهڃاڻ سنڌ جي چپي چپي تي نظر ايندا، جنهن ۾ موهن جو دڙو، رني ڪوٽ، ساڌ ٻيلو، روپا ماڙي، مڪلي جو قبرستان، اروڙ، عمرڪوٽ جو قلعو، نئون ڪوٽ جو قلعو، آمري جو دڙو، ڪاهو جو دڙو، موکي متارا، ڀوڏيسر،  ساڙڌڙو توڙي گوڙي جو مندر شامل آهن.

تن ۾ گوڙي جو مندر پنهنجي هڪ الڳ سڃاڻپ ۽ حيثيت رکي ٿو، ڳوٺ گوڙي جي اوڀر پاسي اسلام ڪوٽ ۽ ننگرپارڪر روڊ تي موجود هن مندر متعلق گهڻو ئي لکيو ويو آهي، اڇو ته اُن جو جائزو وٺون.

سنڌ جي نامياري محقق ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌي لکي ٿو ته

“ننگرپارڪر کان 28 ميلن جي مفاصلي تي ۽ ويراواه کان 14 ميلن جي مفاصلي تي گوڙي نالي هڪ ڳوٺ آهي، هي ڳوٺ مارئي جي ڳوٺ ڀالوا کان 3 ميل اُتر طرف آهي، اُن جي ڀرسان ڏهر ۾ گوڙي جو مندر آهي، جيڪو 1376ع ۾“ اوسواڙ” ذات شاهوڪار “منگهي” ٺهرايو، هن کي گوڙي جا ڏهرا به چيو ويندو آهي.

اگ ۾ اچي چڪو آهي ته مهاوير (جين ڌرم جو باني) ٽيويهون ڌرم_ نيتا پرسوناٿ جو طريقو اختيار ڪيو، پرسوناٿ کي عام طور تي پارسناٿ به چيو ويندو آهي، پارسناٿ گرو گورکناٿ جو چيلو هو، کيس گوڙيچو به چيو ويندو هو،.جئين ته هن ڳوٺ ۾ پارسناٿ جا پوڄاري جين مت جا ماڻهو رهندا هئا انهي ڪري هن ڳوٺ تي پارسناٿ جي گرو گوڙيچو جونالي پٺيان گوڙي جو نالو پيو ۽ مندر کي گوڙي جا ڏهرا سڏيو ويو.

هن مندر کي وقت به وقت نقصان رسندو رهيو آهي، اُن هوندي به جيڪي آثار ۽ اهڃاڻ ڏسڻ ۾ اچڻ ٿا، ته هي نهايت ئي خوبصورت مندر هو، جنهن تي ڏاڍي ڪاريگري سان چٽسالي ٿيل آهي مندر جي اڏاوت، جوڙجڪ، چٽسالي ۽ چٽيل تصويرون، تعمير ۽ چٽسالي جو اعلئ نمونو پيش ڪن ٿيون.

مندر جو ذڪر ڪئپٽن ريڪس به ڪيو آهي، ۽ اُن جو خاڪو به ڏنو اٿس اهو هن مقالي جي آخر ۾ ڏنو ويو آهي، هن پنهنجي بيان ۾ ان کي جين مندر ڪري لکيو آهي. خاڪي جي هيٺيان وري گوڙي وٽ بُڌ مندر ڪري لکيو اٿس اهو ٿو معلوم ٿو ٿئي ته اها اکري ڀُل آهي، انهي ڪري هتي جيڪو خاڪو اتاري ڏنو پيو وڃي، ان جي هيٺان جين مندر گوڙي لکيو ويو آهي.

1715 ۾ هن جي مرمت ٿي هئي، پر ويو ٺهندو ۽ ويران ٿيندو، “تروٽ ” صاحب جڏهن هن علائقي جو پوليٽيڪل سپرنٽيڊنٽ (1842ع کان 1871ع تائين) هو، تڏهن 1859ع ۾ ننگرپارڪر ۾ سوڍن بغاوت ڪئي، انهي زماني ۾ تروٽ مندر جي هڪ حصي کي بارود سان ڊاهي ڇڏيو،  انهي ڪري جو کيس شڪ هو سوڍا مندر ۾ لڪي فساد برپا ڪرڻ لاءِ رٿون رٿي رهيا آهن.

مندر جي ٻاهران، پر احاطي اندر هڪ ڀونئرو آهي، جنهن ۾ هيٺ وڃڻ لاءِ ڏاڪڻيون آهن، البت هينئر ان ۾ اندر وڃڻ ڀوائتو آهي، ڪئپٽن جي_ جي ولسن ان جي کوٽائي جو ڪوشش ڪئي پر ڪم مڪمل ن ٿي سگهيو..

مندر ۾ ڪتب آيل پٿر، سنگ مرمر ته نه آهي، پر لڳ ڀڳ اُن جهڙو ئي آهي. ڀاسجي ٿو، ته هي پٿر جوڌپور مان آندو ويو هو، مندر جي عمارت جي اگيان دالان آهي، جنهن جي ڇت گولائي تي آهي ۽ پٿر جا ٿنڀا اٿس. گنبذ جي ڀرسان ٻاهران گول چبوترو آهي، جنهن جي اندرين طرف چوڌاري عورتن ۽ مردن جون تصويرون چٽيل آهن. دالان کان پوءِ هڪ وڏو صفحو آهي، جنهن جي ٻنهي طرفن کان ڇهه ڇهه ڪوٺيون آهن انهن جون ڇتون به گنبذن واريون آهن. پهرين صفحي کان پو۽ ٻيو صفحو به آهي، پر اُن جو پٺيون پاسو ڊهي ويو آهي. ڪوٺيون ننڍيون آهن، ائين ٿو معلوم ٿئي ته انهن ڪوٺين ۾ هڪ هڪ ساڌو ويهي، يوگ پچائيندو هو.

 #JainTemple, #GoriTemple 

Sindh University and its students by Rasheed Nizamani

فيچر:رشيد احمد نظاماڻي

 It is short, we need 600 words. Poorly written. try again. Feature is always reporting based and main objective is to entertain. There is nothing like that.

Find some unique and interesting aspect

Rasheed Nizamani

ماس ڪميونيڪيشن

ڪلاس:ايم اي پريويس

رول نمبر:49

سنڌ يونيورسٽي ۽ ان ۾ پڙهندڙ شاگرد

ڄامشوري جي جبلن ۾ قائم مادرِ علم جي نالي سان مشهور سنڌ يونيوررسٽي پاڪستان جي قديم ترين يونيورسٽين مان هڪ آهي . 1947 ۾ قائم ٿيل هن يونيورسٽي ۾ ڪل 57 شعبا آهن. سنڌ يونيورسٽي ۾ داخل ٿيڻ سان موڙ ۾ کاٻي هٿ ٿي سنڌولاجي شعبو اچي ٿو جيڪو سنڌ جي تاريخ ثقافت ، ادب وغيره سان گڏ هڪ ميوزيم ۽ پڪنڪ پوائنٽ طور پڻ مشهور آهي. جيئن ماڻهو اڳتي وڌي ٿو ته هڪ ڪشادو ون وي روڊ شروع ٿئي ٿي. جنهن جي وچ ۾ننڍن وڻن سان گڏ مختلف رنگن جي  گلن وارا ٻوٽا نظر اچن ٿا.جيڪي منظر کي خوبصورت بڻائين ٿا جتي انهن ٻوٽن جو سلسلو ختم ٿئي ٿو اتي هڪ چوڪ اچي ٿو. هن چوڪ جي ساڄي پاسي روڊ تي ٿورو اڳتي  هن يونيورسٽي جي باني  ، سنڌ جي نامياري ، تعليمدان ، فلسفي ۽ اديب علامه آءِ آءِ قاضي جي مزار آهي. جڏهن ته کاٻي پاسي وارو روڊ وي سي هائوس ۽ ڇوڪرين لاءِ ٺهيل ماروي هاسٽل ڏانهن وڃي ٿو. هن چوڪ کان ٿورو سڌو اڳتي وڃي جڏهن کاٻي پاسي نهاربو ته تمام وڏا گرائونڊ نظر ايندا جيڪي راندين لاءِ ٺهيل آهن. ۽ اڪثر اتي ڪرڪيٽ راند  ٿيندي نظر ايندي آهي. چوڪ کان ويندڙ سڌو رستو آهستي آهستي مٿانهون ٿيندو وڃي يونيورسٽي جي مرڪزي جڳهه تي پهچائي ٿو.جنهن کي زيرو پوائنٽ سڏيو ويندو آهي هي زيرو پوائنٽ هڪ گول دائري ۾ ٺهيل هڪ ننڊو پارڪ آهي. زيرو پوائنٽ جي سامهون يونيورسٽي جي مرڪزي لائبريري جي پنج ماڙ بلند عمارت آهي جنهن کي هتان جا شاگرد سي ايل جي نالي سان سڏيندا آهن. لائبريري جي ساڄي پاسي آرٽس ۽ سوشل سائنسز وارن شعبن ۽ کاٻي پاسي نيچرل سائنس جي شعبن جون جو عمارتون آهن. هر شعبي اڳيان ننڊا ننڊا پارڪ ٺهيل آهن  ۽ اڪثر شعبن جي ويجھو ڪينٽينون پڻ ٺهيل آهن. انهن پارڪن ۽ ڪينٽينن تي شاگردن ۽ شاگردياڻين  جا ميڙ ڪچهرين ۽ ٽهڪن ۾ مگن نظر ايندا آهن. يونيورسٽي ۾ اڪثر جڳھن تي وڻن جون قطارون نظر اچن ٿيون جيڪي هن يونيورسٽي کي ڇانو سان گڏ سونهن بخشين ٿيون. ڪيترائي نامور ماڻهو هن يونيورسٽي مان پڙهي نڪتا آهن. جن ۾ مشهور سياستدان امين فهيم ، مشهور تاريخ دان مبارڪ علي ، پاڪستان جو اڳوڻو چيف جسٽس افتخار چوڌري ، راڻا ڀڳوانداس ۽ موجوده چيف جسٽس انور ظهير جمالي ۽ ٻيا شامل آهن. مشهور ڌاڙيل نظرو ناريجو پڻ هن يونيورسٽي جو شاگرد رهيو. مشهور شاعر حليم باغي جنهن پنهنجي شاعري جي ذريعي سنڌ يونيورسٽي جي شهرت ۾ اضافو ڪيو. اهو پڻ هن يونيورسٽي مان پڙهي نڪتو آهي.

سنڌ يونيورسٽي کي ڪيترائي شاگرد سنڌ امڙ ڪري پڻ سڏيندا آهن انهن جو چوڻ آهي ته مهراڻ ۽ لمس يونيورسٽي ۾ سليڪٽ نه ٿي سگھياسين پر سنڌ يونيورسٽي ۾ سليڪٽ ٿي وياسين. جهڙي ريت امڙ پنهنجي ٻار جي هر خرابي کي نظرانداز ڪري کيس قبوليندي آهي اهڙي طرح سنڌ يونيورسٽي به اسان کي قبول ڪيو آهي.

هن يونيورسٽي ۾ پوري سنڌ جي مختلف علائقن مان شاگرد هتي گڏجن ٿا ته ائين لڳي ٿو ڄڻ ته پوري سنڌ هتي گڏ ٿي هجي. هتي ايندڙ اڪثر شاگرد ٻهراڙي وارن علائقن جا هوندا آهن جيڪي هتي پهچڻ کانپوءِ ماحول جي اثر هيٺ پنهنجو پاڻ ۾ مختلف تبديليون آڻين ٿا. لباس ۾ هو شلوار قميص جي جڳھه تي پينٽ شرٽ پائڻ شروع ڪن ٿا وارن جو اسٽائل به شوبز ادڪارن جهڙو بڻائين ٿا. سندن ٻولي جي لهجي ۾ به فرق اچي ٿو اتر سنڌ وارو ماڻهو ”مان“ جي بدلي ” آئون“ چوڻ تي هري ٿو ۽ لاڙ جو ماڻهو ” آئون “ جي بدلي ” مان “ چوڻ تي هري وڃي ٿو. ڪيترائي شاگرد جيڪي پنهنجي گھران عام رواجي مذهبي سوچ کڻي يونيورسٽي پهچندا آهن اهي هتي سيڪيولر ، اٿيئسٽ يا سوشلسٽ بڻجي ويندا آهن. ڪيترائي شاگرد وري سياسي اثر وٺندي ڪنهن تنظيم جا نظرياتي ميمبر بڻجي ويندا آهن. هتي اچڻ سان اڪثر شاگرد ذهني طور چڱو سڄاڳ ٿي وڃن ٿا انهن جي اٿڻي ويهڻي ۾ به بهتري اچي وڃي ٿي. پر ڪيترائي شاگرد اهڙا به هوندا آهن جيڪي پنهنجي گهران ته تعليم حاصل ڪرڻ جي مقصد سان هتي ايندا آهن پر يونيورسٽي جي آزاد فضائن ۾ هو پنهنجو توازن برقرار رکي نه سگھندا آهن ۽ پنهنجي بنيادي مقصد کان هٽي ويندا آهن پوءِ ڪي عشق جي چڪرن ۾ ڦاسي ويندا آهن ۽ ڪي خراب عادتن جھڙوڪ نشي ۽ جوا جا عادي ٿي ويندا آهن. سنڌ يونيورسٽي ۾ پڙهڻ دوران شاگردن کي ڪيترن ئي تڪليفن کي منهن ڏيئڻو پوندو آهي. جيئن هاسٽلن ۾ پيش ايندڙ تڪليفون يا ڄامشوري ۽ حيدرآباد ۾ رهڻ دوران ٻين ڪيترين ئي تڪليفن سان گڏ پوائنٽن جا ڌڪا کائڻ. انهن تڪليفن تي سنڌ يونيورسٽي جي شاگردن ۾ هڪ لطيفو پڻ مشهور آهي ته ”سنڌ يونيورسٽي جا ٻه شاگرد مرڻ کانپوءِ جڏهن جنت جي دروازي تي پهتا ته ملائڪ انهن کان حساب ڪتاب وٺڻ لاءِ انهن کي بيهاري ڇڏيو ۽ انهن کا پڇيائين ته ڪٿان کان آيا آهيو جواب ۾ جڏهن هنن چيو ته سنڌ يونيورسٽي مان آيا آهيون ته ملائڪن اهو چوندي جنت جو دروازو کولي ڇڏيو ته اوهان کان ڪهڙو پڇاڻو اوهان ته سڀ تڪليفون سنڌ يونيورسٽي ۾ ئي ڏسي آيا آهيو“.

Practical work carried under supervision of Sir Sohail Sangi 

#RasheedNizamani

میڈیا کی وجہ سے بڑھتی ہوئی احساسی محرومی

Needs improvement, u do not know the role of media

میڈیا کی وجہ سے بڑھتی ہوئی احساسی محرومی 

تحریر: واثق احمد میمن 

پاکستان میں پہلی دفعہ ایک فوجی حکمران جنرل پرویز مشرف کے دور میں مکمل طور پر نہ فقط اظہار رائے کی کھلی آزادی ملی بلکہ کئی میڈیا کے ادارے و جود میں آئے لیکن ہمارے ملک کے میڈیا جہاں عوام میں سیاسی سماجی اور معاشی مسائیل سمیت دوسرے کئی مسائل اور معاشرتی برائیوں سے عوام کو آگاہی اور شعور پھیلاتا رہا ہے وہاں لوگوں میں صوبوں اور علاقائی تفریق اور احساس محرومی کو بھی جنم دیا ہے پاکستان کی قومی میڈیا کے ادارے قومی دھارے میں کام کرنے کی بجائے خاص طبقاتی اور نسلی بنیا د پر ستی پر کام کرہا ہے جس کی کئی مثالے موجود ہے کراچی جو سندھ کا دارلخلافہ ہے اور صوبوں سے سندھ کا اٹوٹ حصہ ہے کراچی میں نسلی سیاست کرنے والے گروہوں کی اپنے علاقوں پر اپنی گرفت مضبوط کر کے شہریوں کو یرغمال بنا کر اپنی نسلی سیاسی طاقت برقرار رکھنے کی سرگرمیوں کے دوران جھگڑوں میں مرنے والوں کو قومی میڈیا میں کئی دنو تک سرخیوں میں اور بریکنگ نیوز میں عوام کے سامنے پیش کیا جاتا ہے دوسری طرف اندرون سندھ سے تعلق رکھنے ولا کوئی بھی لیڈر یا کارکن جو صرف صوبے کی سیاست کر تا ہے اور اپنے صوبے کے عوام کے حقوق کی سیاست کرتے ہوئے ریاستی ادارو ں دہشتگردی کا نشانہ بن جاتا ہے اورپورے صوبے کے کروڑوں عوام بطور احتجاج روڈ پر اپنا سیاسی حق استعمال کرتے ہے ۔ اور سندھ بھر میں بطور احتجاج مکمل طور پر ہڑتال کر تے ہیں یو قومی میڈیا اس پورے واقعہ یا احتجاج کی خبر کوئی اہمیت نہیں دیتا قومی میڈیا کی ایسی دو طرفہ اور امتیازی رویہ سے بھی ملک میں صوبائیت مذہب پرستی اور احساس محرومی کو تقویت ملتی ہے ملک کی تیل اور گیس سمیت قدرتی وسائل کی 70%فیصد ملکی پیداوار صوبہ سندھ سے ملتی ہے جو پیدا وار سندھ کے اندورن علاقوں سے حاصل ہوتی ہے لیکن ان قدرتی وسائیلوں سے ملکی و غیر ملکی اداروں کی ہونے والی معاشی فوائدو سے سندھ کے مزکورہ پیداواری علاقوں کو مکمل طور پر نظر اندار کر کے صرف شہری علاقوں کاور دوسرے صوبوں کو فوائد پہنچائے جا رہے ہے جب کہ قدرتی و سائیلوں کی تلاش اور معاہدات میں صاف لکھا ہے ان علاقوں سے ملنے والی پیداور مد میں ہونے والی آمدنی کا ایک چوتھائی حصہ ان پیدواری علاقوں پر خرچ کر نا ہے اور ان علاقوں کی سماجی زندگی میں ترقی لازم ہے روزگار کے مواقع ان علاقوں کے سیاسی سماجی اور سول سوسائیٹی سے تعلق رکھنے والے لوگ ان معاہدات پر عمل درآمد کے لئے آواز بلند کرتے رہے ہیں لیکن سندھ کے اس اہم معاشی مسئلے پر قومی میڈیا اپنی تعصب پرستانہ پالیسی اور رویہ کی بنیاد پر عمل پیرا ہوتے کبھی بھی اپنے نشری خبروں اور مذاکراتی پروگرام ز میں جگہ نہیں دیتی میڈیا سندھ کے اس اہم معاشی مسئلے کو صابائیت کی ہوا دے کر ملک کے لوگوں میں تفریق اور احساس محرومی پیدا کر رہا ہے ۔ پاکستان کی قومی میڈیا کی امتتازی پالیسی اور رویہ کی وجہ سے جہوں عام لوگوں میں احساس محرومی پائی جاتی وہاں عام لوگوں کے روز مرہ کے مسائل اور ملکی معاشی مسائیلوں میں بھی اضافہ ہورہاں ہے ہمارا ملک ایک ذرعی ملک ہے اور ملک زراعت کی پیدا وار میں کسان کا اہم کردار ہے جسکو مسلسل نظر انداز کیا جارہا ہے ملک کے اکثریتی دیہی علاقوں سے تعلق رکھنے والے کسانوں کو درپیش مسائل جس میں خاص طور پر زراعت کی کاشکاری میں حائل مسائل کا سا منا ہے ۔ جس میں پانی کی شدید قلت اور خاد بیج کی بڑھتی ہوئی قیمتوں اور زرعی فصلوں کی مارکیٹوں میں قیمتوں میں انتہائی کمی جیسے مسائل پر میڈیا کی جانب سے کوئی توجہ نہ دینے کے باعث ملک کی ایک بہت بڑی آبادی اہم معاشی مسائلوں میں جگڑی ہوئی ہے اور احساس مھرومی میں مبتلا ہے اس طرح ملک بھی میں بڑھتے ہوئے جرائم کی نشاندہی میں بھی ملک کے اندرونے علاقوں کو مسلسل نظر انداز کر کے شہری اور مخصوص طبقے کے ساتھ پیش آنے والے جرائم کو بڑھا چڑھا کر پیش کیا جاتا ہے جبکہ ملک کے اکثریتی دیہی علاقوں میں جرائم اور قبائیلی مسائل پر شکار ہونے والے عام لوگوں کو پولیس اور روایتی وڈیرہ شاہی اور سیاسی لوگوں کے رحم و کرم پر چھوڑا ہوا ہے ۔ جہاں پر اس کے ذمہ دار ایوان اقتدار میں بیٹھے حکمران ہے وہاں پہ کسی حد تک ہمارے 

میڈیا پر بھی اس کی ذمہ داری عائد ہوتی ہے ۔

Name: wasique Memon ( MA Previous) 

Roll: NO: 2k 16 MMC 70 

ستن ڀائرن جي ڪهاڻي

change it, make reporting based.  This is story. We need others opinion also. Make it media writing, not like fiction story. Observe para
Its like u are telling story to children 

ستن ڀائرن جي ڪهاڻي

سچي ڪهاڻي 

طارق علي چانڊيو 

هي ستن ڀائرن جي ڪهاڻي آهي هنن جو پيءُ هڪ هاري هيو جيڪو نه صرف سچو هو بلڪ ان جي سچائي جا مثال وڏا وڏا ماڻهو ڏيندا هئا ۽ ڏيندا آهن ان هميشه پنهنجي پٽن کي هڪ ڳالهه سيکاري گھڻي هئي باقي ٻيو ڪجھ ته گھڻو سيکاريو هو ست ڀائرن اهو ڪجھ سکيو جيڪو پيءُ کين سيکاريو، سچائي ته هميشه هلڻ سيکاريو هو ۽ چيو هيو ته ڪڏهن به پنهنجي ذاتي مقصد لاءِ ڪنهن کي به تڪليف نه ڏجو هنن جو پيءُ اصل رهاڪو رتوديرو شهر ڀرسان هڪ ننڍو ڳوٺ جنهن ڳوٺ جو نالو طيب آهي ان وقت ۾ اتي هندو رهندا هئا اتي ڏڪار اچڻ جي ڪري ان ستني ڀائرن جي پيءُ جا ڀائر سڀ هن کي ڇڏي ويا هئا پر هن همت نه هاري هئي سڀني ڀائرن جي ڇڏي وڃڻ کانپوءِ هو ڌامرهه شهر لڳ هڪ ننڍو ڳوٺ جنهن جو نالو علي شير کوکر آهي اتي آيو ۽ اتي به وري ڏڪار آيو ۽ ان کي سڀ مٽ مائٽ جيڪي ان ڳوٺ ۾ هئا اهي سڀ لڏ پلاڻ ڪري هليا ويا پر هن همت نه هاري ۽ پنهنجي گھر واري کي چيو الله پاڪ جون آزمائشون هر انسان تي اينديون آهن اهي مون تي بار بار اچن ٿيون ۽ هاڻي مان هتان ڪاڏي به نه ويندس ۽ هڪ ڏينهن هتي هر شي جي سهولت ٿي ويندي مونکي الله پاڪ تي يقين آهي ۽ اهو منهنجي مدد ضرور ڪندو ائين چئجي تي ڏکن پٺيان سک ضرور ايندا آهن ۽ائين ئي ٿيو وقت گذرندو هليو هن کي اولاد ٿي پهريون پٽ هاري هيو جيڪو هن جي زمين جي ڪم ڪار ۾ هٿ ونڊائيندو هيو ۽ ٻئي پٽ کي نوڪري ملي وئي جيڪو سرڪاري ٽريڪٽر جو ڊرائيور هيو، ٽئين پٽ کي به سرڪاري نوڪري ملي جيڪو سنڌي پرائمري استاد هيو، چوٿون پٽ به هاري هيو ۽ پنجون پٽ وري ڊاڪٽر ٿيو، ڇهون پٽ چوريون ڪندو هو ۽ ستون پٽ پڙهڻ سان گڏ ڪلينڊري ۽ ڊرائيوري ڪندو هيو جيئين  وقت گذرندو ويو هن جا پٽ محنت ڪندا رهيا ۽ هن جا غريبي حال ختم ٿي ويا پر افسوس جي ڳالهه اها هئي جو هنن جو پيءُ بيماري ۾ مبتلا ٿي چڪو هو ۽ عمر به گھڻي ٿي چڪي هئي ان ڪري هن جا آخري ڏينهن اچي پڳا هئا پر آخر انهن ڏينهن ۾ به هن پنهنجي پٽن کي ڪڏهن ان ڳالهه کان پوئتي نه هٽايو صرف سچ جي ۽ سچ سان رهڻ ۽ محنت ڪري ڪمائڻ سيکاريو هي سڀني پٽن سان گھڻو پيار ڪندو هو پر هڪ پٽ سان توڙي ظاهري نفرت ڪندو هو ڇو جو اهو پٽ هن جي هر ڪم کان ابتڙ ڪندو هو جيئن هن سڀني پٽن کي حق ۽ سچ جو پاٽ پڙهائيو هيو ۽ محنت ڪري ڪمائي کائڻ جو سبق سيکاريو هيو ائين ئي هن جو هڪڙو پٽ جيڪو چوري ڪندو هو ان کان بظاهري نفرت ڪندو هو ڇو جو پيءُ جو پيار ڪنهن به پٽ سان گھٽ ۽ وڌ نه هوندو آهي پر ان جو پيار سڀني پٽن سان گهٽ ۽ وڌ انهن جي عملن تي هوندو آهي جيئن هڪ ڏينهن جي ڳالهه هن جي چور پٽ چوري ڪئي ۽ پڪڙيو ويو جنهن تي هن جي سچائيءَ جا مثال چڱا مٺا ماڻهو ڏيندا هئا ائين ئي هن جي چور پٽ جي چوري جي لاءِ هڪ چڱي هن کي گھرايو ۽ هن کي چيو ته اسان تنهنجي سچائي کان واقف آهيون ۽ تنهنجي ايمانداريءَ کان به ۽ تنهنجي سڀني پٽن کان به پر تنهنجو هڪڙو پٽ ائين ڇو آهي ؟ هن  هيٺ ڪنڌ ڪري نماڻي اکين سان چيو ته چڱن پٺيان چٽا ائين ئي هوندا آهن ۽ ان چڱي ماڻهو سان هن واعدو ڪيو ته اڄ کانپوءِ توهان کي شڪايت جو موقعو نه ملندو يا ته وري ان جا برا ڪم رهندا يا وري منهنجي زندگي ائين چئي گھر آيو ۽ ان پٽ کي سڏ ڪيو ۽ سڀني پٽن کان الڳ وٺي ڪنهن اڪيلي جڳهه تي سمجهايو ۽ چيائين ته پٽ هميشه مان توهان کي ڇا سيکاريو آهي ؟ ۽ ڪنهن ڳالهه جو سبق ڏنو آهي ۽ تون ڇا پيو ڪرين ان اها سڄي ڳالهه ڪري ٻڌائي جيڪا هڪ چڱي ۽ هن جي پيءُ جي وچ ۾ ٿي هئي ان چور پٽ روئي ڏنو ۽ واعدو ڪيو ته بابا اڄ کان وٺي توهان کي شڪايت جو موقعو نه ڏيندس ۽ ائين ٿيو هنن جي پيءُ جي عمر پوري ٿي چڪي هئي پر هاڻي ان سوچيو جيڪو هن پنهنجي محنت سان گڏ ڪيو هو اهو پنهنجي پٽن ۾ تقسيم ڪيو ۽ هڪ اهڙو ڏينهن آيو جنهن ڏينهن هنن جو پيءُ هنن کان هميشه هميشه لاءِ هن فاني دنيا مان هليو ويو ۽ مالڪ حقيقي ڏانهن پهتو ان جي وفات کان ٿوري عرصي گذرڻ کانپوءِ هنن جي ماءُ به هنن کان موڪلائي وئي جنهن بعد ان کي پنهنجي ڳوٺ ۾ ئي دفن ڪيو ويو. ٿورو عرصو گذرڻ کانپوءِ هنن سڀني ڀائرن جي شادي ٿيندي وئي ۽ اولاد ٿيندي وئي ته هنن ۾ نفرت به ايندي وئي جيئن پهريان سڀ ڀائر ڏاند گاڏي جي گوءِ ۽ ڪوڏي ڪوڏي ۽ مختلف راندين ۾ گڏ ويندا ۽ انهن ۾ لطف اندوز ٿيندا هئا اها ڪا ڳالهه نه رهئي هئي. پهريون پٽ هاري جيڪو هيو اهو پنهنجي پيءُ جي ڪمن ۾ هارپي ۾ لڳي ويو ۽ ٻيو جيڪو سرڪاري ٽريڪٽر ڊرائيور هيو اهي پنهنجي ڪمن ۽ ٽيون پٽ جيڪو سنڌي ماستر هيو اهو ٿورو مخلتف ٿي ويو ائين چئجي ته ان پنهنجو رستو مٽائي ڇڏيو. هڪ ڏينهن هي سنڌي ماستر بيمار ٿي ويو ۽ هڪ پير درگاهه تي ويو ته اتان جي هڪ فقير هن کي چيو ته تون ۾ ڪجھ شيون ڏسي رهيو آهيان انکانپوءِ هن کي سڄو ڪجھ ٻڌايو ۽ سمجهايو ان ماستر پٽ جو يقين ٿي پيو ته ها ائين ئي آهي جيڪو هي ٻڌائي رهيو آهي ۽ ان کانپوءِ هن جي زندگيءَ جو رک مٽجي ويو ۽ هن اچي قبرستان ۾ 12 مهينا چلو ڪيو ۽ ان کانپوءِ پير جي فقير هن کي ڪجھ شيون ٻيون به ڏنيون جنهن سان هن ۾ گھڻو علم اچي ويو ان کانپوءِ هن تعويز معنيٰ عمليات شروع ڪئي جنهن ۾ هن وٽ مختلف شهرن ۽ ڳوٺن کان ماڻهو پنهنجا مسئلا کڻي ايندا هئا ۽ مسئلا ماڻهن جي موجب حل به ٿيندا هئا ۽ چوٿون پٽ به هاري هيو ان به پنهنجي پيءُ وانگر صرف هارپي کي ترجيح ڏني ۽ هن پنهنجي پٽن کي پڙهايو، پنجون پٽ ڊاڪٽر جيڪو هن سڀني کان امير بڻجي چڪو هو ۽ مصروف ٿي چڪو هو پنهنجي ڪمن ۾، ڇهون پٽ جيڪو چور هو اهو ايترو ته مٽجي چڪو هو جو چوري ڪرڻ ته پري جي ڳالهه هئي پر هو ان ڪم کي سوچڻ به گناهه سمجهندو هو ۽ اهو نمازي ۽ پنهنجي پيءُ وانگر سچو ۽ سچائي تي هلندو رهيو ستون پٽ جيڪو ڪلينڊر ۽ ڊرائيور گاڏي جو هو ان کي به اڳتي هلي سرڪاري نوڪري ملي وئي پر نوڪري ملڻ کان اڳ ۾ جڏهن هو پڙهندو هو تڏهن هن جا وڏا ڀائر الڳ ٿي چڪا هئا ائين چئجي ته وڏا چار ڀائر الڳ ۽ ٽي ننڍا الڳ وڏن ڀائرن جيڪي چار هئا  انهن جي خرچ هلائڻ ۽ چلائڻ وڏي جي هٿ ۾ هوندو هو ۽ ٽن ننڍن مان جيڪو وڏو هو ان جي هٿ هو جيڪو ڊاڪٽر هو جڏهن ستون ڀاءُ جيڪو ننڍي ۾ ننڍو هو ان جو خيال سڀ ڪندا هئا ڇو جو ننڍو هو ڪڏهن ڪڏهن هن کي پنهنجو ڊاڪٽر ڀاءُ خرچ نه ڏيندو هو ته وڏو ڀاءُ ڏيندو هو پر افسوس جو وڏو ڀاءُ بيماري تحت هنن کان موڪلاڻي ڪئي ۽ ان جي هوندي ئي ننڍي ۾ ننڍي ڀاءُ کي نوڪري ملي وئي هئي  HST  استاد بڻجي چڪو هو پهرين وڏي ڀاءُ جي وڃڻ کانپوءِ ئي ٻيو ڀاءُ به هن دنيا مان جلدي موڪلاڻي ڪئي  ۽ ان جي وڃڻ کان پوءِ هنن جو ٽيون ڀاءُ جيڪو عمليات ڪندو هو بيمار ٿي پيو ۽ اهو اڳتي هلي هن فاني دنيا کان لاڏاڻو ڪري ويو هن کي ٻه پٽ هئا هڪ پرائمري استاد ٻيو پوليس ۾ سپاهي هيو هن کي هڪ پٽ هو جيڪو اڳتي هلي پرائمري استاد ٿيو هنن کي وڏي ڀاءُ کي ٽي پٽ هئا جيڪو هڪ استاد ٿيو پرائمري اسڪول جو ۽ ٻيو پٽ هاري ۽ ٽيون پٽ مولوي ٿيو ٽنهي ڀائرن جي وڃڻ کانپوءِ ننڍا به ڪمزور ٿي پيا ۽ هاڻي هنن ننڍن سڀني ڀائرن کي اولاد به ٿي چڪي هئي ۽ اهي پنهنجي ڪمن ۾ مصروف ٿي چڪا هئا وقت گذرڻ سان گڏوگڏ اهڙو موڙ به آيو جو هي ڀائر وڃي رهيا پر هنن ۾ اها محبت ۽ پيار نه رهيو جيڪو وڏن ڀائرن وقت هو ڇو جو سڀني ڀائرن جي اولاد وڏي ٿي چڪي هئي ۽ انهن جي سوچون به مختلف ٿي چڪيون هيون وقت سان گڏ ائين ئي ٿيو جو هڪ گھر مان وڏو پاڙو بڻجي چڪو هو هاڻي جيڪو ڊاڪٽر هو اهو به رٽائر ٿي چڪو هو جنهن کي ٻه پٽ هئا پهريون پٽ فون آپريٽر هو ۽ ٻيو پٽ بيروزگار هو هنن جو ڇهون ڀاءُ جيڪو پهريان چور هو ۽ هاڻي نيڪ انسان بڻجي چڪو هو ان جا پٽ ست آهن ڇو جو هن ٻه شاديون ڪيو هيون پهرين گھر واري مان هڪ پٽ هو ان جي ڄمڻ کانپوءِ هن جي اها گهر واري هن دنيا مان بيماري تحت موڪلاڻي ڪئي ۽ هن ٻئي شادي ڪئي ان مان باقي ڇهه پٽ ٿيا جيڪي مختلف ڪاروبار ۽ نوڪرين ۾ مصروف آهن هنن جو آخري ڀاءُ جيڪو سڀني جو لاڏلو هو پر هاڻي اهو ئي ناپسند لڳڻ لڳو ڇو جو هي پنهنجي محنت سان ڪنهن مقام تي تڏهن پهتو جڏهن هن جا ڀائر ڪمزور ٿي چڪا هئا ان ڪري هن کي جيڪا جڳهه پنهنجي پيءُ ڏني هئي ان مان به هن کي ڀائرن ڪڍي ڇڏيو ۽ هي پريشان هو ته هاڻي مان ڇا ڪيان ائين ئي هن کي پنهنجي پيءُ جو وقت ياد آيو ۽ اهو ياد ڪري هن همت ڪئي ۽ هڪ کڏ پاڻي سان تار هئي جنهن کي هن لٽرائي پنهنجو گھر اڏايو پر هن جا پٽ به وڏا ٿيندا پيا وڃن ۽ هن تي بار وڌنڌا وڃن پيا ڇو جو پگھار ڪل 600 روپيه هئي پر هن پنهنجي پٽن کي پڙهايو ۽ ان ڀائرن جو ساڙ وڌي ويو جو هي ڪڪڙن جو وڏو شوقين ته هو پر هي ٻڪرن جو ننڍپڻ کان وٺي شوقين هو هن جو اسڪول 4 ڪلو ميٽر پري هيو پر هي هميشه روزانو ٽائيم تي پيادل ويندو هو وقت گذرندو رهيو ۽ هن جي ترقي ٿيندي رهي ۽ ترقي سان گڏ هن جي ڀائرن جو ساڙ به ويتر وڌنڌو رهيو پر هن سوچيو ته هاڻي هتان ڳوٺ مان ڪنهن شهر ڏانهن رخ ڪجي ۽ ائين ئي هن جو فيصلو پڪو ٿي ويو پر هن جي به ائين ئي سچائي ۽ ايمانداري مشهور هئي جيئن هن جي پيءُ جي هئي تنهن ڪري ڳوٺ جا وڏيرا نه صرف بلڪه هر هڪ ماڻهو وڏي عزت جي نظر سان ڏسندا هئا جنهن رات هي سامان گھر جو ٻڌي رهيو هو سڀاڻي وڃڻ لاءِ ان رات ان ڳوٺ جا ماڻهو ۽ چڱا هن وٽ آيا ۽ چيائون نه وڃ پر هن ارادو پڪو ڪيو هو ۽ انهن کي ڪا ٻئي ڳالهه ٻڌائي هليو آيو گھر ۽ اها ڳالهه پنهنجي گھر واري سان ڪيائين ته ڏس سڀ ٻاهريان ماڻهو پريشان آهن منهجي وڃڻ سان پر هن وقت تائين منهنجي ڀائرن مان ڪو به نه آيو آهي ته نه وڃ ۽ مان نه وڃان ۽ ڏس ته هي وڻ جيڪي کجين جا پوکيا مون اهي به ڄڻ مونکي چون ٿا نه وڃ ۽ هي جڳهه به مونکي چئي رهي آهي ته نه وڃ پر افسوس اڃان تائين منهنجو ڪو ڀاءُ نه آيو آهي اهي لفظ ٻڌي هن جي گھر واري روئي ويٺي ۽ هنن ٻنهي کي ڏسي هنن جي اولاد به روئي ويٺي ۽ صبح جو نيٺ هن جا ڀائر آيا هن ڏي جڏهن هن سموريون تياريون ڪري ڇڏيون هيون وڃڻ جون ۽ هو اچي شهر ۾ آيو ان کانپوءِ هو به ريٽائر ٿيو هاڻي انهن جي ڀائرن ۾ ۽ هن ۾ پهريون واري محبت ٿي چڪي آهي ڇو جو چڱن سٺو چيو آهي ته پري جي سڪ گھڻي هوندي آهي . 

رائيٽر: طارق علي چانڊيو